4.2.1. Gezond en veilig leefmilieu

In 2025 is uitvoering gegeven aan de wettelijke taken binnen de wettelijke/afgesproken termijn en budget. Daarnaast zijn geplande acties uit de modulaire aanpak concretiserend milieubeleid uitgevoerd. De pilot innovatie geluidsmaatregelen bij provinciale wegen is in de planning naar achteren geschoven (zoals opgenomen in de najaarsnota). Ook de verkenning naar beleid voor brandveiligheid bij afvalverwerkers loopt langer door dan gepland.   

Stand van zaken moties/amendementen

Gewijzigde Motie 3015 Berghorst c.s. inzake Onderzoek de gezondheidseffecten van Chemelot

Deze motie is uitgevoerd. Naar aanleiding van onze brief heeft het Rijk Chemelot opgenomen in de verkenning door het RIVM naar gezondheidsrisico's rond industriële clusters, als onderdeel van de Actieagenda Industrie en Omwonenden (zie ook de mededelingen van de portefeuillehouder van 6 februari 2024 (GS DOC-00608941) en 4 juni 2024 (GS DOC-00658408)). Het RIVM heeft de gezondheidsverkenning Chemelot op 19 december 2025 gepubliceerd, met daarin een aantal aanbevelingen. Uw Staten zijn over de uitkomsten en de wijze waarop de aanbevelingen worden opgevolgd – zoals extra inzet op het ZZS-dossier, inventarisatie van de belangrijkste geluidsbronnen, deelname aan de landelijke pilot over metingen – geïnformeerd via de mededeling portefeuillehouder inzake RIVM gezondheidsverkenning Chemelot, brief gedeputeerde Van Caldenberg van 16-12-2025 (GS DOC-00866677).

Rol Provincie: toetser, ondersteuner, procesmanager, subsidiënt, financier

Om onze doelen te halen, wogen we milieu- en gezondheidseffecten expliciet mee bij ruimtelijke plannen met provinciaal belang of bij projecten en programma’s met een provinciaal belang. We hebben stappen gezet om de doelstellingen van het beleidskader Nieuwe energie en schoon leefmilieu te bereiken. Onze aanpak is uitgewerkt in het modulaire concretiserend milieubeleid, dat als basis diende voor verschillende specifieke uitwerkingen in 2025. Daarnaast adviseerden we actief bij gemeentelijke plannen en MER-procedures om de kwaliteit van de leefomgeving te waarborgen.  

In het proces van de actualisatie van de Provinciale Omgevingsvisie (POVI) hebben wij specifiek uitgeschreven welke ambities wij nastreven en welke provinciale belangen wij behartigen op het gebied van geluid en stiltegebieden, luchtkwaliteit, externe veiligheid, zeer zorgwekkende stoffen, en stortplaatsen. Ook hebben wij hierbij aangegeven welke acties en instrumenten aan deze ambities en provinciale belangen zijn gekoppeld voor de duur van de geactualiseerde POVI.   

Wij hebben in 2024 en 2025 richting Kabinet en Kamer gewezen op de grote impact die de reactivering van de voormalige vliegbasis zou hebben op de leefomgeving. Mede vanwege die grote impact heeft het Kabinet ervoor gekozen vliegbasis De Peel niet te reactiveren. 

 Wat hebben we voor de specifieke milieuthema’s gedaan: 

Luchtkwaliteit & ZZS

  • Bewustwordingscampagne Houtstook: Via het provinciale Instagram-kanaal is aandacht besteed aan de  gezondheidseffecten van houtstook.
  • Herijking Luchtmeetnet: Het laatste nieuwe meetstation is geplaatst en operationeel. Wij analyseerden de meetresultaten met als doel de luchtkwaliteit te verbeteren (onderdeel Schone Luchtakkoord).
  • Project Grenzeloos Meten: Project Grenzeloos Meten 1.0 is succesvol afgerond. In 2025 is gestart met Project Grenzeloos Meten 2.0, gericht op de uitbreiding van (sensor) metingen naar geur, fijnstof en de beleving van luchtkwaliteit. Ook enkele gemeenten uit Midden-Limburg doen mee aan dit vervolgproject. Dit project wordt gefinancierd vanuit de investeringsagenda Noord-Limburg.
  • Subsidieverstrekking scholieren meten luchtkwaliteit (snuffelfiets/GLOBE project): Wij zetten in op voortzetting van het project door subsidieverlening in het nieuwe schooljaar. Het schoolproject maakte leerlingen bewust van de luchtkwaliteit, door hen actief te betrekken bij het meten van fijnstof en stikstofdioxide. In het schooljaar 2024-2025 namen vier scholen in de gemeenten Heerlen, Venray en Horst aan de Maas deel. Hieraan droegen wij voor 50% bij aan de kosten in het kader van het Schone Luchtakkoord. 
  • Impact van herziening Omgevingswaarden: Wij verkenden de impact van nieuwe omgevingswaarden per 2030 voor luchtkwaliteit op de rol van de Provincie. Omgevingswaarden zijn normen die de overheid vaststelt om de kwaliteit van de fysieke leefomgeving te waarborgen. Uit de verkenning blijkt dat er in 2030 in Limburg overschrijdingen van de nieuwe omgevingswaarden zijn berekend. De aanpak van de overschrijdingen verkennen we in samenwerking met gemeenten en Rijk. 
  • Update Centraal Instrument Monitoring Luchtkwaliteit (CIMLK): Wij actualiseerden de gegevens van de jaarlijkse bijdrage vanuit wegverkeer en veehouderijen in Limburg, zodat er landelijk een gedetailleerd beeld van de luchtkwaliteit in 2030 zou ontstaan en duidelijk werd of deze voldoet aan de nieuwe omgevingswaarden.
  • Actualisering SMOG-protocol: Wij zijn gestart met de actualisering van ons handelings- en voorlichtingsprotocol bij smog door slechte luchtkwaliteit met een doorlooptijd tot eind 2027.  Hiervoor gebruikten wij de standaard die is opgesteld door het RIVM. 
  • Innovatief toezicht met Optical Gas Imaging Camera: Wij verleenden een opdracht aan de Omgevingsdienst Zuid-Limburg om een camera aan te schaffen en daarmee diffuse luchtemissies op te sporen. 
  • Extra toezicht op Vermijdings- en Reductieprogramma’s (VRP): In 2025 is het aantal ingediende VRP’s bijna verviervoudigd ten opzichte van het voorgaande jaar (van 11 naar 45). Bedrijven worden in 2026 opnieuw herinnerd aan hun wettelijke verplichting tot het indienen van een VRP. De  aanvullende opdracht aan ODZL zal, gezien de ontwikkelingen, het accent krijgen op de feitelijke aanwezigheid van Zeer Zorgwekkende Stoffen, in plaats van op administratieve controles. Deze opdracht is nog in voorbereiding.  

Geluid & stilte 

Om geluidshinder terug te dringen: 

  • Innovatieve geluidmaatregelen bij provinciale wegen: Zoals in de Najaarsnota 2025 opgenomen, hebben wij de verkenning naar innovatieve geluidmaatregelen doorgeschoven naar 2026. Vanwege een tijdelijke afname in capaciteit maakten wij de keuze om in te zetten op de lopende prioriteiten zonder afbreuk te doen aan onze ambitie op de reductie van geluidshinder.
  • Geluidreducerend asfalt: Bij projecten en onderhoud aan wegen legden wij geluidreducerend asfalt aan op de in het Limburgs Actieplan Geluid 2024-2029 aangewezen locaties.
  • Geluidsproductieplafonds (GPP’s): Wij werkten (en werken daar in 2026 aan verder) aan de invoering van GPP’s voor industrieterreinen (Chemelot en VDL Nedcar) en provinciale wegen. De GPP’s begrenzen de maximale hoeveelheid geluid die een bron, zoals een weg of industrieterrein, mag produceren. 
  • Beleidsregel voor doelmatigheid van geluidmaatregelen: Wij bereidden de actualisatie van de doelmatigheidscriterium-beleidsregel voor, deze wordt tezamen met de GPP’s voor provinciale wegen eind 2026 vastgesteld.  

Om de stilte in de stiltegebieden te bevorderen: 

  • Verduidelijking bepalingen stiltegebieden: Wij hebben gewerkt aan het verduidelijken van de Omgevingsverordening Limburg (die naar verwachting in 2026 wordt vastgesteld) om stilte in stiltegebieden te behouden of te bevorderen.
  • Beperking normoverschrijdingen in stiltegebieden: Wij identificeerden de pieklocaties van normoverschrijdingen. Het was niet mogelijk om voor deze pieklocaties een (incidentele) aanpak te formuleren. Vervolgens is een onderzoek gestart naar de mogelijkheden ten aanzien van geluiden net buiten de grenzen van de stiltegebieden, maar die wel relevante invloed kunnen hebben op het geluidsniveau in de stiltegebieden. Wij kunnen alleen het geluid dat wordt gemaakt op de grond reguleren; geluiden van bijvoorbeeld vliegtuigen kunnen wij niet reguleren. Het onderzoek is in de ontwerp-POVI, in § 8.5.1.4.4, vermeld. In 2026 wordt hier een vervolgstap in gezet.  
Afval & CE

Het voorkomen en beperken van het ontstaan van afvalstoffen verminderde de druk op het milieu. Een circulaire economie verminderde het materiaalgebruik en hergebruikte afval als hulpbron om nieuwe materialen en producten te produceren, met als doel de inzet van afvalstoffen in een circulaire economie te optimaliseren: 

  • Aanpak Afval en Circulaire Economie (CE): Er werd een opdracht verleend om samen met de Omgevingsdienst Zuid-Limburg kennis op te bouwen en beleid & uitvoering te verbeteren. 
  • Beleid Brandveiligheid Afvalverwerkers: Wij zijn gestart met de verkenning naar de mogelijkheid om beleid op te stellen om het risico op branden bij afvalverwerkers te beheersen daar gaan wij in 2026 mee verder. 
  • Versnelling monsternames toezicht afvalverwerkers: Wij hebben een budget beschikbaar gesteld voor het afnemen van monsternames bij (afval)stromen. Hierdoor werd sneller duidelijk of er gevaarlijke stoffen, zoals ZZS, in het afval zaten. 
  • Actualisering Verordening Nazorgheffing: Op 20 juni 2025 actualiseerden wij de Verordening nazorgheffing, zodat wij een heffing aan stortplaatsexploitanten konden opleggen om de nazorg van stortplaatsen te bekostigen. Op 22 april 2025 stelden wij de rekenrente vast op 3,3%.
  • Beoordeling nazorgplannen: Wij beoordeelden concept-nazorgplannen van stortplaatsen en baggerdepots om schade aan bodem, bodemwater en lucht te voorkomen. Voor Stortplaats Weert troffen we voorbereidingen om in 2026 een eindinspectie te laten uitvoeren.
  • De subsidieregeling opruiming drugsdumping: Deze regeling is in 2025 tot zijn einde gekomen en begin 2026 worden de laatste zaken afgehandeld. Deze is door het Rijk gefinancierd en wordt door gemeenten gecontinueerd.  

Omgevingsveiligheid

Naast het bevorderen van de gezondheid van de Limburgers was het doel ook om risico’s op zware ongevallen met gevaarlijke stoffen te beheersen. Daarom: 

  • Tellen vervoer gevaarlijke stoffen: Wij telden het vervoer van gevaarlijke stoffen over provinciale wegen om zo beter inzicht te krijgen in de risico’s afkomstig van provinciale wegen. De laatste tellingen vinden in 2026 plaats.
  • Uitvoering veiligheidsconvenant Chemelot: Wij werkten aan de uitvoering en afronding van de afspraken uit het veiligheidsconvenant ‘Voor een veilige ontwikkeling van Chemelot en haar omgeving’. Dit is nu afgerond. Uw Staten zijn over de afronding van het convenant en het vervolg geïnformeerd op 8 januari 2026 via de Mededeling portefeuillehouder inzake evaluatie en afronding convenant ‘Voor een veilige ontwikkeling Chemelot en haar omgeving’ en voortzetting Bestuurlijk Overleg Veiligheid in 2026, brief gedeputeerde Van Caldenberg van 16-12-2025 (GS DOC-00862602).  

Luchtvaart

Luchtvaart heeft directe invloed op aspecten zoals de luchtkwaliteit, geluidshinder, externe veiligheid en de bodemkwaliteit. Om de impact hierop zo klein mogelijk te maken: 

  • Nieuwe Verordening Luchthavens: Op 7 februari 2025 stelden wij een nieuwe verordening vast die het proces bij de aanvraag of wijziging van een luchthavenbesluit beschrijft. 
  • Herziening beleidsregel Tijdelijk en Uitzonderlijk Gebruik (TUG): Op 1 juli 2025 actualiseerden wij de beleidsregel TUG, met voorwaarden voor het afgeven van ontheffingen die nodig zijn om een luchtvaartuig op te laten stijgen of te laten landen buiten een officiële luchthaven. 
  • Subsidie geluidmeetnet AWACS: De Provincie heeft de subsidie aan het geluidmeetnet voor opnieuw drie jaar verlengd. Hierdoor heeft de omgeving informatie over de optredende geluidniveau's als gevolg van de AWACS vliegtuigen.  
  • Stichting Klachtentelefoon Luchtverkeer: De Provincie heeft de financiële kant van de Stichting op orde gemaakt en gefaciliteerd dat er in januari 2026 een nieuw Bestuur voor de Stichting aantreedt.

De inzet ter verbetering van de kwaliteit van de leefomgeving ligt op koers met de beoogde activiteiten en resultaten zoals opgenomen in het beleidskader. Binnen de verschillende thema’s zijn duidelijke vorderingen zichtbaar. Voor de thema's lucht, afval en externe veiligheid zijn in 2025 grote stappen gezet.

Groen

In 2025 zijn belangrijke stappen gezet richting de doelstellingen voor het verbeteren van de gezondheid van Limburgers door te werken aan een betere leefomgeving. Het is van belang te onderkennen dat de effecten van provinciale inspanningen vaak pas na verloop van tijd zichtbaar worden en afhankelijk zijn van meerdere factoren, waarvan sommige binnen de invloedssfeer van de Provincie liggen en andere daarbuiten. Dit betekent dat op sommige plekken de milieudruk kan afnemen, terwijl op andere plekken, door nieuwe initiatieven, juist een toename van milieudruk kan optreden. Deze initiatieven voldoen aan de wettelijke kaders, maar kunnen desondanks een extra belasting veroorzaken.

De langjarige acties gericht op het verbeteren van de leefomgeving liggen grotendeels op koers. Projecten en beleidsmaatregelen worden opgepakt en hun voortgang wordt periodiek gemonitord, conform de modulaire aanpak. De samenwerking met (keten)partners en het structureel monitoren van resultaten zijn hierbij essentieel om tijdig bij te sturen.

De meeste acties zijn volgens planning uitgevoerd of bevinden zich op schema. Hierop zijn echter enkele uitzonderingen:

  • De verkenning naar beleid rond brandveiligheid bij afvalverwerkers is vertraagd, mede vanwege de noodzakelijke extra inzet voor de actualisatie van de POVI (Provinciale Omgevingsvisie).
  • De verkenning van innovatieve geluidsmaatregelen bij provinciale wegen is, zoals gemeld in de najaarsnota, doorgeschoven naar 2026 vanwege een tijdelijke beperking in capaciteit en de daaruit voortvloeiende prioriteitstelling.

Voor het overgrote deel ligt de uitvoering op koers met de planning zoals geschetst in de modulaire aanpak concretiserend milieubeleid. Bepaalde onderdelen verlopen sneller dan gepland, zoals de versnelling bij monsternames van (afval)stromen. Tegelijkertijd is de geplande pilot voor innovatieve geluidsmaatregelen doorgeschoven naar 2026. De beleidsverkenning omtrent brandveiligheid bij afvalverwerkers loopt, anders dan initieel voorzien, eveneens door tot in 2026.

Groen

Voor de uitvoering van product Gezond en veilig leefmilieu zijn in 2025 de lasten begroot op € 2,01 mln. De realisatie 2025 bedraagt € 6,39 mln. Hierdoor ontstaat er een nadelig verschil van € 4,38 mln. Dit verschil in 2025 heeft betrekking op: 

  • een nadelig verschil van € 4,91 mln.; Dit betreft de heffing inzake Nazorg stortplaatsen, deze wordt gedekt uit eenzelfde bedrag aan baten;
  • een voordelig resultaat van € 0,23 mln.; Dit betreft de Specifieke uitkering Schone luchtakkoord. De middelen worden ingezet voor de herijking en de operationele kosten van het luchtmeetnet. Derhalve worden de niet-bestede middelen van € 0,23 mln. inclusief de bijdrage van het Rijk overgeheveld naar 2026;
  • een voordelig resultaat van € 0,18 mln.: Deze middelen zijn bestemd voor Uitvoering modulaire aanpak concretiserend milieubeleid 2025-2026 (GS 24-6-2025) en Aanpak afval en CE (GS 8-4-2025). Het restantbedrag in 2025 van € 0,18 mln. wordt overgeboekt naar 2026;
  • een voordelig resultaat van € 0,05 mln.: De processen rondom het Nationaal Programma Ruimte voor Defensie en de Limburg Defensie Agenda lopen over de jaargrens heen. Om de Limburgse belangen een goede plek te kunnen geven, kan het nodig zijn om externe adviseurs in te schakelen. Het restantbedrag in 2025 € 0,05 mln. wordt overgeboekt naar 2026;
  • een voordelig resultaat van € 0,05 mln. Dit bedrag wordt in 2026 ingezet voor de monitoring van het luchtmeetnet. Het restantbedrag in 2025 van € 0,05 mln. wordt overgeboekt naar 2026.

Om te voldoen aan onze verplichtingen en verdere uitvoering van bestaand beleid mogelijk te maken, wordt € 0,51 mln. overgeboekt naar 2026 e.v. via de overboekingsvoorstellen.

Oranje