3.5.1 Gezonde toekomst voor de land- en tuinbouw in Limburg

Voor het merendeel van de projecten liggen we op koers om de gestelde resultaten binnen de afgesproken kaders te bereiken. In 2025 zijn duidelijke stappen gezet en is een stevige basis gelegd voor verdere concrete acties in 2026. Op enkele onderdelen is bewust extra tijd genomen om de sectorbehoeften zorgvuldig te inventariseren, waardoor in een volgend stadium beter passende instrumenten kunnen worden aangeboden. In het kader van 2e Gewijzigde 3219 Motie Benut potentieel biologische landbouw is in 2025 een verkennend onderzoek uitgevoerd; dit wordt in 2026 vertaald naar een concreet stimuleringsplan, waarna Provinciale Staten worden geïnformeerd.

Rol Provincie: subsidiënt, partner, toetser, procesmanager, ondersteuner

In 2025 zijn er diverse initiatieven en programma’s op het gebied van landbouw, natuur en duurzaamheid verder vormgegeven en geëvalueerd, waarbij kwaliteit en toekomstbestendigheid centraal stonden:

Agrarische Blijversaanpak
De Handreiking van de Agrarische Blijversaanpak Limburg is begin 2025 opgeleverd. In samenwerking met de mede-initiatiefnemers is na de zomer 2025 gestart met de ‘proef op de som’-fase. Deze uitwerkingsfase kent een looptijd van ongeveer een jaar en zal medio 2026 worden afgerond.

Het programma Natuurinclusief Limburg is in 2025 verder ondersteund en doorontwikkeld. Aanvankelijk was het plan om in 2025 de biodiversiteitsmonitor uit te breiden naar akkerbouw en andere land- en tuinbouwvormen. Wegens nieuwe inzichten over de uitvoering en gewenste koers is deze opschaling dit jaar niet gestart. In plaats daarvan is besloten eerst een evaluatie van het huidige programma uit te voeren, waarna medio 2026 een nieuwe koers zal worden bepaald.

De stimulering van wijnbouw en kleine teelten kreeg in 2025 verdere aandacht. Hoewel de uitvoeringsaanpak met stimuleringsmiddelen dit jaar nog niet gereed is, is bewust extra tijd genomen om via overleg en ervaringsuitwisseling, onder meer tijdens een succesvolle studiereis met de sector, de werkelijke behoeften op te halen. De opgedane inzichten worden verwerkt in een plan dat in 2026 zal worden uitgerold.

Regeling Boer-Burger
Het versterken van de relatie tussen boeren en burgers stond centraal binnen de communicatiestrategie. In 2025 is de strategie Europees aanbesteed, waarbij de gunning en uitvoering gepland staat voor begin 2026. Wel is al een regeling uitgewerkt en eind 2025 opengesteld voor kleinschalige initiatieven die het verhaal van de boer dichter bij de burger brengen.

Communicatiestrategie
In 2025 zijn de voorbereidingen getroffen met een Europese aanbesteding om te komen tot een brede communicatiestrategie voor de Limburgse land- en tuinbouw. Begin 2026 wordt deze opdracht gegund en wordt er aan de slag gegaan met de verdere uitrol. 

Regelingen NSP
Vanuit het GLB-NSP zijn in 2025 diverse regelingen succesvol opengesteld, waaronder de EIP- en Kennisverspreidingsregelingen. De beoordeling van deze aanvragen is nog gaande. Voor de EIP-regeling is het plafond overschreden met 16 aanvragen, terwijl voor de Kennis- en Informatieregeling 7 aanvragen zijn ingediend. Aangezien het plafond voor laatstgenoemde regeling niet lijkt gehaald, bestaat de mogelijkheid om in 2026 een vervolgopenstelling te organiseren met de resterende middelen.

Circulaire economie en landbouw
Voor het IBEL-programma én het programma LimburgToekomstBestendig zijn in 2025 evaluaties uitgevoerd en opgeleverd. Op basis van deze evaluaties wordt bekeken in welke vorm er in 2026 een vervolg aan dergelijke programma’s wordt gegeven. Naar aanleiding van de IBEL-evaluatie is in 2025 een subsidie verstrekt aan Building Balance Limburg, gericht op het versterken van ketensamenwerking en het ontwikkelen van businesscases voor biobased materiaalgebruik in de bouw. Dit wordt opgepakt in samenhang met het interne thema Circulaire Economie.

De uitvoeringsstrategie van de Toekomstvisie Tuinbouw Limburg+ is in 2025 verder ontwikkeld. Hierbij is de samenwerking met Noord-Brabant actief opgezocht. Als belangrijk resultaat is eind 2025 de stichting Greenport Zuidoost Nederland formeel opgericht, met een subsidie vanuit de Provincie Limburg om exploitatie de komende drie jaar te faciliteren.

Tot slot zijn de kansen voor groengasproductie vanuit de landbouw in 2025 nader in beeld gebracht. Er is een rapport opgeleverd dat de potentie voor Limburg bevat. Deze bevindingen worden door de Provinciale Energiediensten Maatschappij (PEM) verder uitgewerkt en in 2026 voorgelegd aan Provinciale Staten.
Voor het mogelijk maken van diepe geothermie in Limburg zijn in 2025 de nodige stappen genomen om te komen tot een intentieverklaring met een consortium, waaronder het Rijk. In 2026 zal dit verder geëffectueerd gaan worden. 

• Agrarische Blijversaanpak Limburg: Handreiking begin 2025 opgeleverd; ‘proef op de som’-fase gestart in het najaar, loopt tot zomer 2026.
• Natuurinclusief Limburg: Opschaling monitor uitgesteld; eerst evaluatie in 2025, nieuwe koers medio 2026.
• Stimulering wijnbouw en kleine teelten: Aanpak in 2025 vertraagd voor bredere sectorverkenning; uitrol plan voorzien in 2026.
• Communicatiestrategie: Europese aanbesteding in 2025; uitvoering en gunning begin 2026. Regeling voor kleinschalige initiatieven in 2025 uitgewerkt en opengesteld.
• GLB-NSP regelingen: Uitrol in 2024/2025 conform planning; middelen naar voren gehaald, nieuwe regeling voorbereid voor 2026.
• IBEL & LimburgToekomstBestendig: Evaluaties afgerond in 2025; directe vervolgacties, o.a. subsidie Building Balance Limburg.
• Toekomstvisie Tuinbouw Limburg+: Stichting Greenport Zuidoost Nederland opgericht eind 2025, met financiering voor 3 jaar.
• Groengasproductie: Rapportage in 2025 opgeleverd; verdere uitwerking door PEM en voorleggen aan PS gepland in 2026.

Voor de uitvoering van product 3.5.1. Gezonde Toekomst voor Land- en Tuinbouw in Limburg  zijn in 2025 de lasten begroot op € 10,24 mln. De realisatie 2025 bedraagt € 6,21 mln. Hierdoor ontstaat er een voordelig verschil van € 4,03 mln. Dit verschil in 2025 heeft met name betrekking op: 

• Lagere besteding middelen uitvoeringskader Werken aan een toekomstbestendige Economie hoofdstuk 6 Een gezonde toekomst voor de land- en tuinbouw in Limburg van € 1,92 mln. Deze lagere besteding is het gevolg van onder andere:
  • een latere start van het programma Natuurinclusief Limburg, € 0,70 mln.; 
  • gewijzigde subsidieaanvraag en uitvoeringsagenda tuinbouw, € 0,20 mln. ; 
  • Stimuleringsregeling Boer-Burger Initiatieven is per 1-1-2026 opengesteld, € 0,12 mln.;
  • vertraging projectvoorstel Mestverwerking, € 0,23 mln.;
  • langere voorbereidingstijd aankoop Geothermie DGOL, € 0,33 mln.;
  • niet-bestede middelen cofinanciering, € 0,23 mln. Drie Europese subsidieaanvragen die oorspronkelijk waren gepland voor 2025, zijn in januari 2026 toegekend. Het gaat hierbij om het OPZuid project Sheartex en de projecten Interreg Duitsland-Nederland Agri Tech innovatio, TreeDigital&Bact-scan.
• Cofinanciering Europese Gemeenschappelijke Landbouw Beleid / Nationaal Strategisch Plan (GLB/NSP), totaal € 1,54 mln. Voor deze regeling konden niet alle subsidieverleningen in 2025 worden afgerond. Dit betreft de volgende paragrafen:  
  • Groen-blauw & dierenwelzijn, € 0,64 mln.;
  • Samenwerking voor innovatie in het kader van Europees Innovatie Partnerschap (EIP), € 0,61 mln. en 
  • Kennisspreiding en informatie, € 0,29 mln.
• Lagere uitvoeringkosten GLB/NSP, € 0,26 mln. De niet bestede middelen vallen vrij ten gunste van het jaarrekening resultaat.

Om te voldoen aan onze verplichtingen en verdere uitvoering van bestaand beleid mogelijk te maken, wordt € 3,58 mln. overgeboekt naar 2026 e.v. via de overboekingsvoorstellen.