3.2.1. Innovaties voor de maatschappelijke opgaven

De Provincie Limburg heeft in 2025 ingezet op innovatie, samenwerking en het versterken van het Limburgse MKB volgens drie actielijnen:

• Innovatief bedrijfsleven;
• Innovatieve ecosystemen;
• Innovaties voor het brede MKB.

Voor het innovatief bedrijfsleven is daarbij succesvol gebruik gemaakt van verschillende innovatieprogramma's. Onze ambitie is dat de innovatiekracht van het Limburgse MKB verbeterd, zodat ondernemers in alle sectoren via slimme innovaties en ondernemerschap bijdragen aan een duurzaam, circulair, gezond en digitaal Limburg. Vanuit de actielijn innovatieve ecosystemen zetten we in op het ontstaan van innovatieve ondernemers binnen de Brightlands campussen. Daarbij spelen onderwijs en acquisitie ook een rol. Ook het financieringsinstrumentarium is daarbij een leidend element. Wij dragen bij aan het realiseren van een regionaal financieringsinstrumentarium dat alle stadia van een startende onderneming kan ondersteunen. Tenslotte is het belangrijk dat nieuwe innovaties breed gedragen worden. In dat kader zetten we in op flankerend beleid voor het MKB vanuit de actielijn innovaties voor het brede MKB. 

Een bijzonder programma is de Einstein Telescope. Waarbij onze inzet vanuit de drie actielijnen tezamen komt. Dit programma steunt op het innovatief bedrijfsleven, maakt gebruik van onze Brightlands campussen en zet projecten op voor het brede MKB.

Binnen product innovaties voor de maatschappelijke opgaven hebben we uitvoering gegeven aan twee toezeggingen en zijn een tweetal moties betrokken.

Rol Provincie: aanjager, financier, ondersteuner, partner (aandeelhouder)

LIOF-Innovatieprogramma Limburg Toekomstbestendig (LTB)
LIOF voerde voor de Provincie Limburg het MKB-innovatieprogramma ‘Limburg Toekomstbestendig’ (LTB) uit. Het programma LTB sloeg een brug tussen de beleidskaders van Provincie Limburg en het Ministerie van EZ enerzijds en de uitvoeringspraktijk van het Limburgse MKB anderzijds. De operationele looptijd van het programma is per 31 december 2025 beëindigd. Met het programma werd het MKB in de kernsectoren van de Limburgse economie meegenomen in de maatschappelijke opgaven waarvoor Limburg zich gesteld ziet. Deze opgaven of transities zijn: Circulariteit, Energie, Gezondheid en Digitalisering. Vanaf december 2020 tot en met 31 december 2025 zijn 490 aanvragen beoordeeld waarvan er 318 zijn goedgekeurd. De totale projectomvang bedroeg € 25,4 mln. met een bijdrage uit het programma van € 8,5 mln. Het programma is eind 2025 geëvalueerd en positief beoordeeld. In 2026 wordt gekeken of een nieuw LTB wenselijk is of dat volstaan kan worden met de reeds aanwezige andere innovatieprogramma's.

Europese Programma's
In 2025 hebben we bedrijven ondersteund bij innovatieve grensoverschrijdende samenwerkingsprojecten in euregionaal verband. Binnen de Europese programma's, zowel mainstream programma(OPZUID), het Just Transition Fund (JTF), het NorthWestEurope programme (NWE) en de drie grensoverschrijdende (INTERREG) programma's, zijn in totaal 127 projecten goedgekeurd met deelname van Limburgse partners bestaande uit MKB-bedrijven, kennisinstellingen en publieke partijen. Hiermee gepaard gaat een totale financiële impuls van € 409,3 mln. met een Europese bijdrage van € 186,1 mln. en een provinciale bijdrage van € 4,23 mln. aan de Limburgse partners in deze projecten. 

MIT-regeling
In 2025 is de MIT-regeling succesvol ingezet ter versterking van het innovatievermogen en de toekomstbestendigheid van het Limburgse MKB. Voor Limburg was een provinciaal budget van € 1 mln. beschikbaar, aangevuld met rijksmiddelen. Binnen de MIT R&D-samenwerkingsprojecten is voor Limburg € 1,52 mln. aan subsidie toegekend, waarmee innovatieve samenwerkingen binnen het MKB zijn gestimuleerd. De provinciale cofinanciering voor deze projecten bedraagt € 0,69 mln. Daarnaast is voor MIT-haalbaarheidsprojecten € 0,64 mln. aan subsidie verleend, waarvan € 0,29 mln. is gefinancierd vanuit provinciale middelen. De totale provinciale bijdrage aan R&D- en haalbaarheidsprojecten komt hiermee uit op € 0,97 mln. Deze inzet weerspiegelt de sterke vraag naar de regeling en het hoge aantal kwalitatief goede Limburgse aanvragen. Met de MIT-regeling is in 2025 aantoonbaar bijgedragen aan innovatie, samenwerking en economische versterking van het Limburgse MKB.

Actieagenda MKB
In 2025 is door de provincies, in lijn met de Actieagenda MKB-Dienstverlening, ingezet op het versterken van de regionale samenwerking en het beter toegankelijk maken van het aanbod voor ondernemers. Samen met de Kamer van Koophandel is actief contact gelegd met de regio’s Zuid-, Midden- en Noord-Limburg, met als doel elkaar beter te leren kennen, effectiever door te verwijzen en het bestaande aanbod beter op elkaar af te stemmen. Daarnaast heeft de Provincie het initiatief genomen tot de ontwikkeling van de Sprintsubsidie (onderdeel van Limburgse Economie in Actie), een nieuwe subsidieregeling gericht op het ondersteunen van MKB-ondernemers bij korte, gerichte stappen richting toekomstbestendigheid. Deze regeling sluit volledig aan bij de uitgangspunten van de actieagenda. Vaststelling door het College van Gedeputeerde Staten wordt verwacht in het eerste kwartaal van 2026, waarna de eerste openstelling zal volgen.

MKB-evenementen
In 2025 zijn drie provinciale MKB-evenementen georganiseerd met als doel het versterken van het contact tussen de provincie en ondernemers. In februari vond een bijeenkomst plaats voor familiebedrijven, met aandacht voor toekomstbestendigheid en bedrijfsopvolging. In juni is een MKB-evenement in Noord-Limburg georganiseerd, waarbij het thema defensie centraal stond en kansen voor ondernemers zijn verkend. In september zijn MKB-ers uit Limburg ontvangen in het Gouvernement, waar de Prinsjesdagplannen en de betekenis daarvan voor ondernemers centraal stonden.

MKB Toets
Op 1 september 2025 is de MKB Toets formeel gelanceerd door Provincie Limburg en MKB Limburg. MKB Limburg heeft daartoe een panel van Limburgse MKB-ondernemers samengesteld. Dit panel gaat nieuwe provinciale regelgeving en beleidsinstrumenten in een vroeg stadium toetsen op de mate waarin ze passend en werkbaar zijn voor MKB-ondernemers. Limburg is hiermee de eerste provincie die een MKB-toets heeft ingericht en toepast.

Op 3 december 2025 heeft het toets-panel de eerste MKB regeling getoetst en aan Provincie Limburg uitgebreid advies gegeven op welke punten de regeling verbeterd en vereenvoudigd kan worden. Dit naar grote tevredenheid van zowel het toets-panel als Provincie Limburg. In 2026 zal de MKB-toets worden voortgezet en meer nieuwe MKB provinciale regelingen aan de toets worden onderworpen.

Vestigingsklimaat
Gewijzigde Motie 3059 Schyns c.s. inzake Beter zicht op het Limburgse vestigingsklimaat Limburg  Dit onderdeel is verder toegelicht bij onderdeel 3.1. Vestigingsklimaat van morgen.

Einstein Telescope
Er zijn definitieve afspraken gemaakt met België en Duitsland over de wijze waarop het consortium de samenwerking in de Bidbook / haalbaarheidsfase en de daarop volgende bouwfase gaat uitvoeren. Deze afspraken worden in het Bidbook opgenomen. 

Er ligt een stevig R&D en valorisatieprogramma waarbij een prominente rol is weggelegd voor de ET Pathfinder als laboratorium voor de Einstein Telescope sleutel technologieën. Dit programma wordt uitgevoerd door LIOF en aanvullend hieraan is eveneens het project Smart Skills lab van start gegaan. 

We bevinden ons in de eindfase van de oprichting van de Einstein Academy waarin een goed uitvoeringsplan is opgenomen om MBO en HBO in zowel nationale als Euregionale context in de meest brede zin aan te laten sluiten op de kennis en kunde die nodig is om de Einstein Telescope te ontwikkelen, te bouwen en te onderhouden.

Er ligt een goede nationale en euregionale lobby/partnerstrategie om de positie van de EMR als vestigingsplek van de Einstein Telescope in ons voordeel te beslechten.  

Financieel instrumentarium 
Mededeling portefeuillehouder inzake een beschouwende notitie betreffende het Financieel instrumentarium start- en scale-ups (Toezegging 9697).

Er is zowel op Europees als nationaal niveau een financierings-gat op de risicokapitaalmarkt voor start-ups en scale-ups. Overheden kunnen dit marktfalen verkleinen door zelf (semi-)publieke financiële instrumenten in te zetten en extra private financiering aan te trekken, onder meer via samenwerking met LIOF, banken en andere partners. In Limburg bestaat het instrumentarium nu uit subsidies, leningen en investeringen met risicokapitaal. Het in voorbereiding zijnde Limburg Vroege Fase Fonds (LVFF 2025) en het beoogde Einsteinfonds zijn waardevolle nieuwe aanvullingen hierop, met name door een huidige leemte in de bedrijfsontwikkelingscyclus te vullen en gerichte ondersteuning te bieden aan de Einstein Telescope-propositie.

De huidige Limburgse instrumenten zijn onvoldoende om de grote kapitaalbehoefte van bedrijven in de (door)groeifase te dekken. Daardoor zoeken bedrijven financiering buiten de regio, wat het risico op vertrek uit Limburg vergroot en de duurzame economische verankering en werkgelegenheid in gevaar brengt. Ook op Europees niveau is dit knelpunt erkend, waarop de Europese Commissie inzet met een nieuwe strategie voor schaalvergroting van innovatieve bedrijven.

Het toevoegen van een specifiek fonds voor de (door)groeifase van bedrijven aan het Limburgse (semi-)publieke financiële instrumentarium is van grote meerwaarde. Dit stelt Limburg beter in staat om innovatieve ondernemingen te behouden en te laten doorgroeien, met als doel duurzame economische vernieuwing, werkgelegenheid en talentontwikkeling in de regio te stimuleren.

Toezegging Evaluatie MKB-fondsen
Als gevolg van de economische crisis is in 2014 op initiatief van de Staten het MKB-Leningenfonds (MKB-L) en het Limburg Business Development Fonds (LBDF) opgericht. Twee financieringsinstrumenten voor aparte doelgroepen (regulier MKB en innovatief MKB) met afzonderlijke criteria en verschillende looptijden. In 2024 zijn de fondsen geëvalueerd en zijn aanbevelingen gedaan voor toekomstige fondsen. De bevindingen zijn per mededeling portefeuillehouder inzake Evaluatie MKB-Leningenfonds en Limburg Business Development Fonds, brief gedeputeerde Satijn van 11-3-2025, kenbaar gemaakt.

Motie 3192 Berqhorst c.s. inzake Zorg lnnovatie Hub
De inzet van de motie is gericht op het oplossen van personeelstekorten in de zorg door middel van nieuwe technologieën en innovatieve werkwijzen aan het bed en in de opleiding. Dit wordt nagestreefd door het toepassen van technologie, digitalisering, robotisering en kunstmatige intelligentie; zorginnovatie met oog voor de menselijke maat. De genoemde hub heeft als opgave om partijen te verbinden en het denk- en ontwikkelvermogen binnen de regio te stimuleren om gezamenlijk de arbeidsmarktproblematiek in de zorg daadwerkelijk te verlichten.

Naar aanleiding van deze motie/toezegging heeft er een inventarisatie plaatsgevonden met externe partijen, waaronder verschillende Limburgse ziekenhuizen, Zorg aan Zet en de Brightlands campussen (Maastricht en Heerlen) en is een quick scan gemaakt van initiatieven elders in Nederland en vanuit andere provincies. Aan de hand van deze inventarisatie kan geconcludeerd worden dat de zorgsector vele samenwerkingsvormen heeft opgezet om oplossingen op het gebied van de zorgproblematiek, zoals aangegeven in de motie, te bedenken en uit te voeren.  Er is gekozen om de bestaande samenwerkingsinitiatieven rondom zorginnovatie te stimuleren en daarbij de ervaringen die bij andere initiatieven en provincies zijn opgedaan mee te nemen.

Het bedrag dat PS  heeft voorgesteld (€ 1 mln.) zal als indicatie worden meegenomen bij de verdere uitwerking van de Health Al & Data Alliantie Limburg. De deelnemende partijen aan dit initiatief worden uitgedaagd om een gezamenlijk voorstel in te dienen met daarbij een gedegen business plan. Dit businessplan dient in de financiële paragraaf te benoemen op welke wijze de partijen gebruik gaan maken van middelen vanuit de zorgsector zelf, het Rijk en indien kansrijk Europese middelen waaronder het Europees Sociaal Fonds. Provinciale middelen zijn alleen beschikbaar op basis van cofinanciering. (Mededeling portefeuillehouder inzake Zorg Innovatie Hub (toezegging 9712 en motie 3192 Berghorst c.s.), brief gedeputeerde Satijn van 16-12-2025 (GS DOC-00891658).

• De activiteiten zijn structureel en doorlopend over de collegeperiode, met versnelde fundraising voor Europese projecten, gefaseerde inzet van middelen en meer zicht op projectactiviteiten in de tijd. 

Voor de uitvoering van product 3.2.1. Innovaties voor de maatschappelijke opgaven zijn in 2025 de lasten begroot op € 18,50 mln. De realisatie 2025 bedraagt € 14,93 mln. Hierdoor ontstaat er in 2025 een voordelig verschil van € 3,57 mln. Dit verschil in 2025 heeft betrekking op: 

• Risicoreserve Limburg Vroege Fase Fonds (LVFF), € 1,40 mln. Deze middelen worden in de voorjaarsnota verwerkt omdat het risico in 2026 ontstaat;
• € 0,80 mln. uitvoeringkosten ten behoeve van Limburg Startup Capital Funds (LSCF) beheerder van het koepelfonds. Deze middelen zijn nog niet afgeroepen;
• vertraging in besluitvorming subsidie Einstein Telescoop € 1,70 mln. Deze wordt in Q1 2026 beschikt. 

Na egalisatie van de reserves en om te voldoen aan onze verplichtingen en verdere uitvoering van bestaand beleid mogelijk te maken, wordt € 5,02 mln. overgeboekt naar 2026 e.v. via de overboekingsvoorstellen.