2.2.1. Krachtige gemeenschappen in wijken en dorpen

De leefbaarheid van wijken, buurten en kernen in Limburg wordt deels bepaald door de fysieke kwaliteit van huizen, straten en voorzieningen. Minstens zo belangrijk is echter het “sociale weefsel” van deze gemeenschappen. In bepaalde gemeenschappen in Limburgse wijken en dorpen is de (sociale) problematiek dermate groot en complex dat thema's meerjarig en in samenhang moeten worden opgepakt. Denk hierbij aan thema's als veiligheid, gezondheid, leren, werken en wonen. Limburgse dorpen kennen op sociaal vlak ook uitdagingen, bijvoorbeeld ten aanzien van een steeds hogere druk op het voorzieningenniveau, met negatieve gevolgen op de sociale cohesie in deze kernen. Op basis van data is in kaart gebracht in welke wijken en dorpen de nood hoog is, wat vervolgens heeft geleid tot gesprekken met stakeholders in deze gebieden. Het jaar 2025 stond in het teken van de aanloop naar integrale en langjarige gebiedsgerichte aanpakken in de volgende gemeenten: 

• Beesel: Reuver/Offenbeek;
• Heerlen: Heerlen - Noord;
• Kerkrade: Kerkrade - Oost;
• Maastricht: Pottenberg en Nazareth;
• Roermond: Donderberg;
• Sittard-Geleen: Geleen-Zuid;
• Vaals: Vallisveld;
• Venlo: Vastenavondkamp - Blerick.

Deze acht gebiedsgerichte aanpakken voeren wij uiteraard niet alleen uit, maar samen met lokale allianties van partijen die bereid zijn om additioneel te investeren in deze gebieden (denk aan gemeenten, woningcorporaties, zorgverzekeraars, MUMC+, zorg- en welzijnsorganisaties, onderwijs- en kennisinstellingen etc.). Als Provincie zien wij onze rol als facilitator en als verbinder om samen met de stakeholders tot een gezamenlijke aanpak en uitvoering te komen. Waar we verwachten in elk van deze gebieden in 2025 een samenwerkingsovereenkomst met deze partijen te kunnen sluiten,  duurde dat langer dan gepland. Wij investeren mee aan initiatieven die een bijdrage leveren aan de vijf doelen van het beleidskader. Aangezien de samenwerkingsovereenkomsten nog niet overal gesloten zijn, volgt de uitvoering (met bijbehorende financiële inzet) ook later. Dat is terug te zien in het voordelige financiële verschil. De geleerde lessen, werkzame interventies en knelpunten delen wij in een lerend netwerk. Samen met onze Limburgse partners zetten wij o.a. via de uitwerking van een propositie 'Sociaal en Veerkrachtig' Limburg in op lobby richting Den Haag en Brussel om tot een structurele aanpak te komen en wij delen kennis met gemeenten in Limburg die niet hierboven genoemd zijn. 

Rol Provincie: facilitator, subsidiënt, financier, verbinder, partner

• Halverwege 2025 zijn met de acht hierboven genoemde gemeenten intentieovereenkomsten voor langjarige gebiedsgerichte aanpakken gesloten (zie mededeling portefeuillehouder). In november sloten we ook de eerste samenwerkingsovereenkomst voor de aanpak in Kerkrade, de overige verwachten we in Q1-2026 te sluiten. Dit duurt iets langer dan vooraf gedacht, maar bood ons wel de kans optimale aansluiting bij het lokale netwerk en de bestaande samenwerking te vinden. Dit beschouwen we als een essentiële voorwaarde voor een duurzame en ambitieuze samenwerking in de acht gebieden. Ten aanzien van de wijken Donderberg en Vastenavondkamp zijn gedurende de aanloop naar de nieuwe samenwerkingsovereenkomst de reeds lopende uitvoeringsplannen gecontinueerd, conform de geldende beschikking en afspraken. 
• Via de regelingen van de Leefbaarheidsaanpak (zie ook  2.1.1. Sociale Agenda en 5.1.1. Leefbare steden en dorpen) geven wij ondersteuning aan kleinschalige (inwoners)initiatieven en initiatieven van stichtingen/verenigingen/coöperaties, ter bevordering van de sociale cohesie en leefbaarheid in dorpen en buurten. In 2025 zijn er minimaal 83 'sociale' projecten (waaronder vrijwilligers- en burgerinitiatieven) ondersteund vanuit de voormalige Participatieregeling en de huidige Limburgse Leefbaarheidsaanpak. Dat is fors meer dan vooraf gedacht en het aantal kan nog iets hoger uitvallen omdat er nog een aantal aanvragen in behandeling zijn.
• I.s.m. de acht gebiedsgerichte aanpakken zijn we dit jaar gestart met een lerend netwerk. Hierin willen we de ervaringen en goede voorbeelden van de gebiedsgerichte aanpak met betrokken professionals delen. Maar ook de aanpakken, interventies en vraagstukken waar het niet goed of moeizaam loopt of knelpunten worden ervaren. Met behulp van elkaar of externe experts (o.a. een pool van professionals) wordt er dan gezocht naar oplossingen. Een van de thema's die binnen dit netwerk met elkaar zal worden opgepakt, is het komen tot een effectieve monitoring van de diverse aanpakken. Deze en andere inzichten willen we in het kader van kennisdeling ook beschikbaar stellen voor de wijken en dorpen die niet geselecteerd zijn.
• Conform een aantal toegezegde acties hebben uw Staten twee werkbezoeken afgelegd aan Veulen/Castenray (mei 2025) en aan Heerlen-Noord (juni 2025) in relatie tot het beleidskader Samen Leven en Bestaanszekerheid en de gebiedsgerichte aanpak.
• Op 24 oktober 2025 hebben wij u geïnformeerd over de uitvoering van motie 3049 Wolters c.s. en amendement 185 Berghorst c.s. in samenhang met de 8 in ontwikkeling zijnde gebiedsgerichte aanpakken en de propositie Sociaal en Veerkrachtig Limburg (zie mededeling portefeuillehouder). De Provincie Limburg is penvoerder van deze propositie, maar het betreft een gezamenlijk product van de Bestuurlijke Alliantie Gebiedsgerichte aanpak. Doel van deze alliantie is om met publieke en maatschappelijke partijen een langjarig commitment op bestuurlijk niveau aan te gaan om samen doorbraken en interventies binnen gebiedsgerichte aanpakken te initiëren. Dit gebeurt onder andere door het identificeren van best practices en knelpunten. Deze worden door de partijen gebundeld en gezamenlijk uitgedragen, met als doel Limburg op sociaal gebied krachtig vooruit te helpen en te adresseren en profileren samen met en richting het Rijk en Europa.

In 2025 zijn de intentieovereenkomsten voor de acht langjarige gebiedsgerichte aanpakken gesloten. We streefden er naar ook in dit jaar reeds de samenwerkingsovereenkomsten te sluiten, maar dat duurde iets langer dan gepland omdat het meer tijd kostte om tot een optimale aansluiting bij het lokale netwerk en de bestaande samenwerking te komen. We verwachten in de eerste helft van 2026 de overige 7 samenwerkingsovereenkomsten te sluiten. 

Voor de uitvoering van product 2.2.1. Krachtige gemeenschappen in wijken en dorpen zijn in 2025 de lasten begroot op € 5,65 mln. De realisatie 2025 bedraagt € 1,89 mln. Hierdoor ontstaat er een voordelig verschil van € 3,77 mln. Dit verschil in 2025 heeft betrekking op: 

• Gebiedsgerichte wijkenaanpak; zoals hiervoor onder 'Kwaliteit' is aangegeven, gaat het om langjarige gebiedsgerichte aanpak. De hiervoor in 2025 beschikbaar gestelde middelen moeten voor de verdere uitwerking en afhandeling van subsidieaanvragen naar 2026 worden overgeboekt (€ 2,00 mln.);
• Een aangepaste fasering van de te verwachten uitgaven van het meerjarige project Vastenavondkamp Venlo (€ 1,43 mln.);
• Meerjarige Leefbaarheidsaanpak (€ 0,27 mln.); de hiervoor beschikbaar gestelde middelen moeten beschikbaar blijven voor de hele projectperiode.

Om te voldoen aan onze verplichtingen en verdere uitvoering van bestaand beleid mogelijk te maken, wordt € 3,70 mln. overgeboekt naar 2026 e.v. via de overboekingsvoorstellen.