1.1.3. Landschap

Limburg beschikt over een rijk en afwisselend landschap. In de langjarige transitieopgave van het landelijk gebied zetten wij in op het versterken van de landschappelijke (kern)kwaliteiten en de leefbaarheid. We doen dit door ons te richten op 4 actielijnen die uitvoering geven aan de verbetering van het landschap:

1. Een stevig begin maken met de groenblauwe dooradering van het landschap;
2. Versterking van het landschap en ruimtelijke kwaliteit borgen in de grote programma’s;
3. Ondersteunen en benutten van vrijwilligers en burgerinitiatieven voor natuur en landschap;
4. Ondersteuning Nationale parken en Grensparken.

Er is uitvoering gegeven aan de vier bovenstaande actielijnen. 

Ad 1. Een stevig begin maken met de groenblauwe dooradering (GBDA) van het landschap
De GBDA realisatie combineren wij zo veel mogelijk met andere opgaven (doelstapeling). Dit hebben wij onder meer gedaan door agrarisch natuur- en landschapsbeheer (ANLb), de subsidieregeling landschapselementen en de propositie Heuvelland/ All4Biodiversity.
Een belangrijk instrument in het stimuleren van de groenblauwe dooradering van het landschap is het ANLb. Het uitgevoerde beheer is in de periode 2022-2025 gegroeid. Met de nu aanvullend beschikbaar gekomen rijksmiddelen van in totaal € 30 miljoen, kunnen de tarieven worden bijgesteld per 2026 én kan het ANLb in Limburg met circa 1.100 hectare uitbreiden. Dit met prioriteit voor gebieden in en rond stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden die overbelast zijn door stikstofdepositie.

Daarnaast stimuleren we GBDA middels de subsidieregeling landschapselementen. De subsidieregeling landschapselementen is in 2025 laagdrempeliger en voor een bredere doelgroep opengesteld, met extra ondersteuning voor aanvragers via het Limburgs Landschap. 
In 2025 zijn 38 aanvragen ingediend met een totale aanvraagwaarde van circa € 0,48 mln. Een deel van deze aanvragen is reeds beschikt en een deel is momenteel nog in behandeling en zal in de loop van 2026 beschikt worden. Onder andere door de benodigde aanlooptijd en de beschikbaarheid van een rijksregeling voor landschapselementen in het begin van 2025 is het budget in 2025 niet volledig benut. Gedeputeerde Staten hebben eind 2025 besloten (DOC-00843584D_BV-00054742) om de aflopende subsidieregeling landschapselementen in 2026 te verlengen met een subsidieplafond van € 0,60 mln. De subsidieregeling voor voedselbossen is conform planning afgerond. 

Daarnaast is in 2025 het landschapselementenregister ontwikkeld. Dit maakt een verbeterde monitoring van de aanwezige GBDA in Limburg mogelijk, zowel voor nu als in de toekomst. Met de nieuwe data hebben wij een nieuwe inschatting kunnen maken van de GBDA die aansluit op landelijke richtlijnen. 

We werken als Provincie samen in het programma LIFE IP All4Biodiversity. Het programma wordt mogelijk gemaakt door een bijdrage uit het Europese Life IP fonds voor natuur, milieu en klimaat. Middels deze bijdrage is het mogelijk om de aanpak van de Propositie Heuvelland (zie ook paragraaf 1.1.2) uit te breiden naar overig delen van het Heuvelland. 

Tot slot is in 2025 gestart met de inventarisatie van het benodigd beheer op provinciale natuurgronden. Deze inventarisatie heeft als doel om vast te kunnen stellen welk beheer noodzakelijk is, zodat het beheer structureel kan worden uitgevoerd.

Ad. 2.Versterking van het landschap en ruimtelijke kwaliteit borgen in de grote programma’s
Door de uitvoering van onder meer het LOS, WRL en het Hoogwaterveiligheidsprogramma Maasvallei is de kwaliteit van het landschap verbeterd. Vanuit het programma Waterveiligheid en Ruimte is de subsidieregeling korte termijnmaatregelen ten behoeve van waterveiligheid in Limburg 2024-2026 opengesteld, die onder andere ingezet is voor de aanleg van natuurvriendelijke brongerichte maatregelen waaronder GBDA (DOC-00714998).

Ad 3. Ondersteunen en benutten van vrijwilligers en burgerinitiatieven voor natuur en landschap
Verschillende initiatieven van vrijwilligers, agrariërs en andere inwoners zijn ondersteund. Zo hebben wij in 2025 besloten om het Steunpunt Landschapsbeheer, na een positieve opstartperiode, structureel op te nemen in de begroting vanaf 2026.

Aanvullend aan het Steunpunt Landschapsbeheer Limburg hebben wij Natuur- en Milieufederatie,  het Limburgs Landschap, het Natuurhistorisch Genootschap en IVN financieel ondersteund (zie ook product 1.1.1.)

Middels het Europees programma LEADER (onderdeel van het GLB-NSP) stimuleren wij voor Zuid-Limburg en Weerterland initiatieven - van lokale gemeenschappen - die bijdragen aan het verbeteren van sociale cohesie, milieu en leefbaarheid op het platteland. Aanvragen voor projecten voor beide gebieden kunnen worden ingediend tot en met 2027, tenzij budgetten eerder uitgeput zijn. 

Ad 4. Ondersteuning National parken en Grensparken
Wij hebben de nationale parken De Groote Peel, De Meinweg en De Maasduinen een incidentele subsidie verleend ter hoogte van € 1,48 mln. (€ 0,49 mln. per park) voor de periode april 2025 tot en met 2026 (DOC-00792600). Dit op basis van de meerwaarde van de plannen voor de doelen van het beleidskader landelijk gebied en de doelen van het door Rijk en provincies vastgestelde Beleidsprogramma nationale parken 2024-2030. In 2025 zijn een aantal activiteiten verricht op basis van de 5 ambities van de subsidieaanvragen. Activiteiten gericht op landschapsbeheer en landschapselementen, stimuleren van natuurinclusieve landbouw, verbeteren van recreatieve routes en het optimaliseren van bezoekersstromen, natuureducatie, citizen science, nitraatmetingen, stimuleren streekproducten, beleefbaar maken van erfgoed en fondsenwerving.

Het Rijk heeft aangegeven € 0,19 mln. per nationaal park per jaar voor de periode 2027-2030 beschikbaar te stellen (totaal € 2,26 mln.). Wij hebben besloten positief te staan tegenover cofinanciering vanuit de insteek dat de Provincie de helft van deze middelen financiert en de regio de andere helft. Voor de genoemde periode van 4 jaar zijn € 1,2 mln. provinciale middelen voor cofinanciering in de begroting beschikbaar gesteld (DOC-00859287). Wij hebben Provinciale Staten hierover geïnformeerd (DOC-00861900). Inzet van deze middelen aan de nationale parken zal te zijner tijd via een separaat GS besluit (subsidiebeschikking) plaatsvinden. 

Wij hebben samengewerkt en gefinancierd in een aantal grensoverschrijdende parken: Maas-Swalm-Nette, Kempen-Broek, Grenzeloos Bocageland, Rivierpark Maasvallei en het Drielandenpark. Zij konden hiermee invulling geven aan de realisatie van hun masterplannen en operationele plannen gericht op grensoverschrijdende projecten rondom natuur, landschap en vrijetijdseconomie en landbouw. Wij hebben € 0,24 mln. gereserveerd (DOC-00803784) ten behoeve van het Landschapspark Grenzeloos Bocageland ter ondersteuning voor de periode 2026-2029.

De bovengenoemde acties zijn conform planning uitgevoerd. De transitie van het landelijk gebied is een proces dat loopt tot en met 2035. Vanuit de nationale en provinciale opgaven en tijdstermijnen rond natuur, water, landbouw en landschap worden in synergie met de grote programma’s zoals het LOS en WRL de Limburgse landschappelijke (kern)kwaliteiten versterkt.
Voor wat betreft het budget voor landschapsbeheer zijn wij gestart met het uitvoeren van inventarisaties op onze eigen natuurpercelen, met prioriteit voor de natuurcompensatiepercelen. Voor deze laatste categorie is separaat budget beschikbaar. De verwachting is dat deze inventarisaties in 2027 zijn afgerond en dat daarna de maatregelen uitgevoerd kunnen worden.

Voor de uitvoering van product 1.1.3. Landschap zijn in 2025 de lasten begroot op € 3,76 mln. De realisatie 2025 bedraagt € 2,14 mln. Hierdoor ontstaat een voordelig verschil van € 1,62 mln. Dit verschil in 2025 heeft met name betrekking op:

• subsidieregeling landschapselementen en uitvoeringskosten (GS 9/12/2025), € 1,25 mln. Het subsidieplafond is daarbij naar beneden bijgesteld. De resterende middelen zijn deels herverdeeld o.a. voor de Nationale parken.
• cofinanciering GLB/NSP LEADER Weerterland en Zuid Limburg, voordelig € 0,17 mln., bedrag nog niet afgeroepen.

Om te voldoen aan onze verplichtingen en verdere uitvoering van bestaand beleid mogelijk te maken, wordt € 1,95 mln. overgeboekt naar 2026 e.v. via de overboekingsvoorstellen.