1. Perspectief voor het landelijk gebied

Omschrijving (label)
Voorjaarsnota 2025

Kwaliteit

De uitvoering van wettelijke taken ten behoeve van natuur en biodiversiteit loopt onverminderd door. De huidige realisatiesnelheid van de Ontwikkelopgave Natuur is onvoldoende om de doelstelling in 2027 te behalen. In de Mededeling portefeuillehouder inzake intensivering ontwikkelopgave (GS DOC-00729097) is aangegeven dat wij ons maximaal zullen blijven inspannen om in 2027 een zo groot mogelijk deel gerealiseerd te hebben en afspraken willen maken met het Rijk om de opgave uiterlijk in 2030 gerealiseerd te hebben. Gedeputeerde Staten hebben een maatregelenpakket vastgesteld waarmee de aanpak van de ontwikkelopgave wordt geïntensiveerd. Verder hebben Gedeputeerde Staten, naar aanleiding van het Statenonderzoek naar de kwaliteit van uitgevoerde natuurcompensatie in Limburg, acties in gang gezet om geconstateerde tekortkomingen bij de realisatie van natuurcompensatie aan te pakken.  

In 2024 is het areaal voor Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer (ANLb) gegroeid ten opzichte van 2023, door samenwerking van agrariërs en particulieren in het agrarische collectief Natuurrijk Limburg en een uitgebreidere subsidiebeschikking. De lobby is erop gericht om in 2025 extra rijksmiddelen te verkrijgen teneinde dit areaal verder te laten stijgen.  

In reactie op de recente stikstof-uitspraken door de Raad van State wordt met prioriteit bezien hoe gekomen kan worden tot een geborgde aanpak voor de daling van stikstofemissies (zie ook 1.1.2.). Naast een gebiedsgerichte aanpak, wordt ook de inzet van generiek beleidsinstrumentarium bezien. Onder meer wordt gekeken naar het (in de POVI) aangeven van overgangsgebieden rond N2000-gebieden, waarin maatregelen op het gebied van stikstof, water en natuur kunnen worden getroffen. Geanticipeerd wordt op mogelijke aanpassingen van beleidsregels in de omgevingsverordening, bijvoorbeeld voor (intern)salderen en het instellen van een doelgebonden depositiebank. Ook wordt  bezien hoe een toezichts- en handhavingsaanpak en  monitoring kunnen bijdragen aan een geborgd maatregelenpakket. 

Vanuit actieve soortenbescherming is ingezet op het verkrijgen van Europese middelen voor de Limburgse aanpak ter bescherming van de Korenwolf. In maart heeft de Europese Commissie het LIFE-project Cricetus toegewezen, waardoor de Provincie Limburg een financiële bijdrage van circa € 750.000 mag tegemoetzien voor een internationaal project dat bijdraagt aan het onderzoeken en verbeteren van het leefgebied voor de Korenwolf.

In het eerste deel van 2025 stonden faunabeheer en exotenaanpak veelvuldig in de publiciteit en op deze terreinen zijn veel vragen van burgers en Provinciale Staten beantwoord. Jagers en Faunabeheereenheid zijn ondersteund door (intensiverings)middelen toe te kennen aan structurele taken en  projecten als de faunaoverleggen, Jagers in het Groen, de valwildregeling en het mentorenproject voor de opleiding van nieuwe jagers. Landelijk wordt onder meer meegedacht over de Stelselherziening Jacht en Faunabeheer, de nationale beveraanpak, het actieplan Invasieve exoten en de Landelijke Uitvoeringsagenda Wolf. De Provincies hebben daarnaast een gezamenlijk Wolvenplan vastgesteld. De subsidieregeling Faunaschadepreventie 2025 is opnieuw opengesteld. Daarnaast is de subsidieregeling opvang en vervoer zieke en gewonde inheemse in het wild levende beschermde dieren opengesteld voor de periode 2024-2027. In het kader van  de exotenbestrijding wordt onder meer ingezet op grensoverschrijdende samenwerking om de wasbeer te bestrijden en worden alternatieve beheermethoden onderzocht.  

Ter uitvoering van de Motie 3165 inzake de bever is de inventarisatie van het aantal bevers in Limburg gestart. Ter uitvoering van motie 3114 inzake Jacobskruiskruid zijn gesprekken gevoerd met belanghebbenden; een sonderende bespreking in de commissie LEO is later dit jaar voorzien. 

Eind 2024 is het Ministerie van LVVN gestart met een impactanalyse voor het herstelplan in het kader van de in 2024 vastgestelde Europese Natuurherstelverordening; als Provincie denken wij daarbij in IPO verband mee. Samen met Rijk en andere provincies is in januari 2025 de openstelling van de Nationale Databank Flora en Fauna gerealiseerd. 

Tijd

Ten aanzien van Natuur, biodiversiteit en fauna streven wij deze statenperiode de volgende doelstellingen na:

• in 2027 is ter completering van het Natuurnetwerk Limburg NNL (Natuurpact 2013) 1.270 ha natuur ingericht – waarvoor op 990 ha nog functieverandering nodig is;
• mits hiertoe voldoende middelen door het Rijk beschikbaar gesteld zijn, hebben wij in 2027 met initiatieven van onderop een betekenisvolle bijdrage geleverd aan de groene opgaven 30% VHR en vergroting areaal en revitalisering bossen;
• het beheer van de Limburgse gebieden is kwalitatief en kwantitatief versterkt;
• Limburg heeft met 24 Natura-2000 gebieden een bovengemiddeld grote opgave; Natura 2000 maatregelen zijn uitgevoerd;
• kansen zijn benut om natuurdoelen (natuurinclusief) te realiseren in verbinding met opgaven in andere sectoren, waaronder de natuurinclusieve isolatie van gebouwen met het oog op vleermuizen en vogels;
• het goed samenleven van mens en natuur is verbeterd door de versterking van het faunabeheer;
• wij verbeteren het inzicht in de staat van instandhouding van de natuur, zodat middelen effectief kunnen worden ingezet;
• wij hebben in 2027 een deel van de emissiereductie van 3 KtonNH3/jr en 0,3Mton CO2 eq/jr gerealiseerd, met name door generiek rijksbeleid en de piekbelastersaanpak. De aanvullende aanpak door de Provincie heeft geleid tot vermindering van lokale deposities op N2000-gebieden en tot daling van de emissie van broeikasgassen.

In de eerste maanden van 2025 is onverminderd ingezet op het bereiken van deze doelen. Voor twee doelstellingen blijft het doelbereik achter.  

Ten aanzien van de ontwikkelopgave is de actuele realisatiesnelheid niet voldoende om de doelstelling in 2027 te behalen. Gedeputeerde Staten hebben inmiddels een versterkte realisatiestrategie vastgesteld en ook zal in overleg met IPO en LVVN worden bezien hoe omgegaan moet worden met het niet kunnen halen van de deadline in 2027.  

Ook de stikstofopgave is nog onvoldoende gerealiseerd, mede door de ontwikkelingen op Rijksniveau. Stikstof houdt het land én Limburg in de greep. Het is niet alleen een van de cruciale drukfactoren voor de natuur en biodiversiteit in Limburg, maar zorgt er ook voor dat  de vergunningverlening - in vrijwel alle sectoren - op slot zit. Met de ontwikkeling van het 'Limburgse Offensief Stikstof' (LOS) - zie ook 1.1.2. wordt ingezet op het nemen van geborgde maatregelen om de daling van de stikstofdepositie en natuurherstel (en uiteindelijk de instandhoudingsdoelen voor deze gebieden) te realiseren. 

Geld

Voor de uitvoering van product 1.1.1. Natuur, biodiversiteit en fauna wordt het budget per saldo verhoogd met € 2,92 mln. 

Enerzijds worden aan de exploitatiebegroting 2025 de volgende middelen toegevoegd: 

• openstellen subsidieplafond voor soortenmanagementplannen door inzet van SPUK E117 € 3,84 mln.;
• uitvoering motie 3165  inzake de bever € 0,21 mln. gedekt uit de programmareserve Landelijk gebied;
• uitvoering motie 3114 beheer Jakobskruiskruid/Akkerdistel € 0,10 mln. per jaar voor 2025 en 2026, gedekt uit de programmareserve Onvoorziene uitgaven.

Anderzijds worden door de fasering van de SPUK L16 Natuur fase 1, onderdeel boscompensatie middelen van € 1,23 mln. doorgeschoven naar de begroting 2026.

Kwaliteit (indicator)
• Groen

Tijd (indicator)
• Oranje

Geld (indicator)
• Oranje

Omschrijving (label)
Voorjaarsnota 2025

Kwaliteit

Wij werken aan de geborgde aanpak voor stikstofreductie en natuurherstel: het Limburgs Offensief Stikstof (LOS). Op 23 mei 2025 leggen we sonderend aan de gecombineerde commissie LEO/ESA een conceptprogramma voor, met de volgende onderdelen:

• een juridische redeneerlijn die vertelt over het geborgd maatregelenpakket waardoor weer vergunningen verleend kunnen worden;
• een geborgd pakket aan genomen en aanvullende maatregelen:
  • opgave per gebied, reeds bekende maatregelen en nog te onderzoeken maatregelen;
  • benodigde middelen en instrumenten;
  • te ontwikkelen beleid (stikstof, buitenland, vergunningen);
  • realisatiestrategie; 
• uitvoeringsplan 2025-2027;
• monitoringsplan;
• periodieke bijstelling.

Daarnaast voeren wij een lobby richting het Rijk. Wij acteren proactief op de wijze waarop de ministeriële commissie onder leiding van de minister-president gaat doorpakken en hoe het Rijk haar verantwoordelijkheid neemt met betrekking tot haar wettelijke taken. Wij zetten dit jaar sterker in op uitvoering van diverse rijksregelingen met de middelen die wij hebben, zoals de SPUK Programma Natuur fase 1 (lopend) en fase 2 (openstelling regeling voorzien voor Q3 2025), Regeling provinciale maatregelen PAS-melders (Rpmp) (openstelling afhankelijk van juridische mogelijkheden) en Maatregel gebiedsgerichte beëindiging veehouderijlocaties 2024 (MGB) (openstelling voorzien voor Q2 2025). Verder hebben wij een aanvraag gedaan voor de 2e tranche Rpmp en daarop een positieve beschikking ontvangen van het Rijk ter hoogte van onze aanvraag (€ 3,8 mln.).

Ondanks bovenstaande is de verwachting dat dit niet voldoende is om de transitie van het landelijk gebied mogelijk te maken. 

Tijd

De transitie van het landelijk gebied is een langlopend proces dat loopt tot en met 2035.
De meest urgente doelen en opgaven zijn:
1.  Het voorkomen van verslechtering van de natuur in N2000-gebieden (wettelijke verplichting);
2.  Het realiseren van de ontwikkelopgave natuur (2027);
3.  De kwaliteits- en kwantiteitsdoelen voor grond- en oppervlaktewater (2027).

De beoogde resultaten voor 2025 dragen hieraan bij. De opgaven zijn echter dusdanig groot, dat die niet te realiseren zijn voor/in 2027. Een verwachte datum van realisatie is niet voorhanden.

Geld

Voor de uitvoering van product 1.1.2. Limburgs Programma Landelijk Gebied wordt het budget verlaagd met €  21,75 mln. Deze verlaging betreft de volgende begrotingswijzigingen:

• fasering van de SPUK L16 Natuur fase 1 € 9,97 mln. naar 2026;
• fasering van de SPUK L7 Propositie Heuvelland € 5,00 mln. naar 2026.;
• fasering van de SPUK L8 MGA1 opkoopregeling € 1,92 mln. naar 2026;
• fasering van de SPUK L25 versnellingsregeling € 4,86 mln. naar 2026;
• inzet voor de nadere subsidieregels Landschapselementen 2025 € 0,09 mln. onder product 1.1.3. gebracht.

Kwaliteit (indicator)
• Oranje

Tijd (indicator)
• Oranje

Geld (indicator)
• Oranje

Omschrijving (label)
Voorjaarsnota 2025

Kwaliteit

Limburg beschikt over een rijk en afwisselend landschap. In de langjarige transitieopgave van het landelijk gebied zetten wij in op het versterken van de landschappelijke (kern)kwaliteiten en de leefbaarheid. Dit veelal door het stapelen van doelen. Dit onder andere door versterking van de groenblauwe dooradering en vergroting van het bosareaal. Wij leveren maatwerk en regelingen gericht op het stimuleren van initiatieven van vrijwilligers, agrariërs en andere inwoners die gericht zijn op het onderhouden en beheren van landschap en natuur. Het Steunpunt Landschapsbeheer Limburg ondersteunen wij met een exploitatiesubsidie. Hierdoor wordt structureel vormgegeven aan de uitvoeringskracht van het landschapsbeheer, met de inzet en facilitering van vrijwilligers.
Door in 2025 te starten met het Landschapselementenregister krijgen wij een actueler en gedetailleerder inzicht in de aanwezigheid van GBDA in Limburg. Hierdoor krijgen wij meer inzicht in het doelbereik. 
Via ondersteuning van de grensparken en nationale parken versterken wij de samenwerkingsprocessen gericht op versterking van de unieke kwaliteiten van de (grensoverschrijdende) Limburgse landschappen.

Tijd

Wij hebben de subsidieregeling landschapselementen, gericht op versterking van de groenblauwe dooradering, herijkt en opengesteld. Wij ondersteunen het EU-programma LEADER (Zuid-Limburg en Weerterland). De transitie van het landelijk gebied is een proces dat loopt tot en met 2035. Vanuit de nationale en provinciale opgaven en tijdstermijnen rond natuur, water, landbouw en landschap worden in synergie met de grote programma’s zoals het vervolg op het LPLG en WRL de Limburgse landschappelijke (kern)kwaliteiten versterkt. De samenwerking en cofinanciering van de nationale parken en grensparken voeren wij conform planning uit.  

Geld

Voor de uitvoering van product 1.1.3. Landschapsbeheer wordt het budget per saldo verlaagd met € 0,38 mln. 

Deze verlaging betreft de volgende begrotingswijzigingen:

• verhoging van het budget met € 0,04 mln. door dekking van kosten van de aanschaf van 3 auto's voor lease en brandstof;
• verhoging van het budget met € 0,09 mln. vanuit product 1.1.2  onderdeel propositie Heuvelland voor de openstelling van de  subsidie regel landschapselementen met een plafond van € 1,22 mln.,  deels gedekt uit bestaande middelen;
• verlaging van het budget door de fasering van middelen voor All4biodiversity EU life € 0,50 mln. naar de begroting 2026. 

Kwaliteit (indicator)
• Groen

Tijd (indicator)
• Groen

Geld (indicator)
• Oranje

Omschrijving (label)
Voorjaarsnota 2025

Kwaliteit

Wij geven in 2025 uitvoering aan de eerste fase van het Aanvalsplan waterkwaliteit.

Wij voeren in 2025 onderzoeken uit naar maatregelen om de hydrologische toestand van de grondwatergevoelige natuurgebieden te verbeteren en continueren de uitvoering van maatregelen.

Wij verlenen in 2025 subsidies aan partijen om maatregelen te nemen die zorgen voor een betere beschikbaarheid van water (Deltaprogramma Hoge Zandgronden) en aan gemeentelijke waterregio's om klimaatadaptieve maatregelen te nemen en het bewustzijn te stimuleren.

Wij sluiten in 2025 een convenant af met de partijen uit de bestuurlijke Klimaatadaptatietafel om maatregelen te nemen om watergebruik te verminderen en om meer watervast te houden.

Wij hebben het onderzoek van de Zuidelijke Rekenkamer naar drinkwater aan Provinciale Staten ter kennis gesteld en aangegeven welke acties op grond daarvan worden ondernomen ter veiligstelling van de drinkwatervoorziening.  

Wij houden toezicht op de uitvoering van maatregelen voor de KRW door gemeenten en waterschap en hebben daartoe een 'formele kolom' ingericht  conform het advies van Berenschot over de governance van de KRW.

Wij spreken het Rijk en onze buurlanden aan op hun verantwoordelijkheid voor het treffen van maatregelen, nodig om de doelen van de KRW te bereiken.

Tijd

Veel van de doelstellingen uit het waterbeleid zijn gekoppeld aan het jaar 2027, hetgeen onder meer samenhangt met de vereisten die voortkomen uit de Kaderrichtlijn Water en de doelen die zijn gesteld in provinciaal waterprogramma en het beleidskader perspectief voor het landelijk gebied.

De beoogde resultaten voor 2025 dragen hieraan bij. Het doel om als Provincie Limburg een maximale bijdrage te leveren aan het bereiken van de KRW doelstellingen ligt op koers (vandaar de groene indicatie), hetgeen niet wegneemt dat met de huidige inzet van alle partijen het overal bereiken van de KRW doelen niet zal gaan lukken.

Geld

Voor de uitvoering van product 1.3.1. Waterbeheer en waterkwaliteit regionaal systeem wordt het budget verlaagd met € 11,32 mln. Dit wordt veroorzaakt door verschuiving van budgetten naar 2026:

• fasering van de SPUK E87 DHZ van € 16,04 mln.;
• fasering aanvalsplan waterkwaliteit € 1,75 mln.

Daarnaast wordt  het budget 2025 verhoogd door de volgende begrotingswijzigingen:

• de Nadere subsidieregels korte termijn maatregelen ten behoeve van waterveiligheid in Limburg 2024-2026 (kansenregeling) is opengesteld met een subsidieplafond van € 5,00 mln., daarbij is ook rekening gehouden met de personele formatie bij het cluster subsidies € 0,09 mln.;
• door de tariefsverhoging van de grondwaterheffing nemen zowel de lasten als de baten structureel toe met € 0,18 mln.;
• inzet provinciale cofinanciering DHZ € 1,20 mln.

Kwaliteit (indicator)
• Groen

Tijd (indicator)
• Groen

Geld (indicator)
• Oranje

Omschrijving (label)
Voorjaarsnota 2025

Kwaliteit

Wij werken als partner door aan het versterken van de ruimtelijke kwaliteit van de diverse hoogwaterprojecten, waar vaak een complexe opgave voor waterveiligheid integraal wordt opgepakt met gebiedsontwikkeling. Voor alle hoogwaterprojecten geldt dat de Provincie geen trekkende rol heeft.

Vanuit onze rol als gebiedsregisseur blijven wij ook aandacht vragen voor een goede invulling van de ruimtelijke kwaliteit. Daarbij pleiten wij bij dijkverbetering voor maatwerk en innovatieve oplossingen.

In 2025 werken wij, samen met het Rijk, aan de verdere concretisering van het Programma Ruimte voor de Rivier 2.0 (voorheen Programma Integraal Riviermanagement). De opgaven voor het toekomstbestendig maken van de rivieren (rivierbodemzorg en ruimte voor berging en afvoer) komt voort uit een aantal wettelijke opgaven (o.a. waterveiligheid en waterkwaliteit) en een aantal ambities (o.a. de opgave voor natuur vanuit de PAGW). Het uitwerken hiervan moet in 2026 leiden tot concrete keuzes.

Voor de goede regionale afstemming organiseren wij de afstemming in de Maasvallei en participeren wij met álle Maaspartners in het Programmabureau Delta Maas.

Tijd

De afgelopen jaren is in een aantal hoogwaterprojecten met een bredere gebiedsontwikkeling de nodige voortgang geboekt. Dit is gelukt ondanks de veelheid en complexiteit van de opgaven, alle belangen van verschillende partners die een rol spelen en de brede publieksparticipatie die hierbij wordt opgepakt. Deze voortgang is nodig om uiteindelijk te komen tot een hoogwaterveilige Maasvallei, die ook een hoog niveau kent qua ruimtelijke kwaliteit. De complexiteit van de hoogwaterprojecten leidt ertoe dat niet altijd de voortgang kan worden geboekt die wenselijk is.

Ook de complexiteit van de opgaven om de rivieren, in ons geval de Maas, toekomstbestendig te maken én de functies die gebruik maken van de rivier daarin te accommoderen, is een complexe opgave, waar wij afhankelijk zijn van de kennis en keuzes van het Rijk. Wij blijven hierop investeren, zodat de keuzes op systeemniveau goed uitpakken voor de hoogwaterprojecten waar wij regionaal in investeren.

Geld

Voor de uitvoering van product 1.3.2. Waterveiligheid Maas wordt het budget verhoogd door verhoging van de lasten in 2025 met € 3,00 mln. Dit is de 1e afroep van kosten in het project zuidelijk Maasdal op basis van de samenwerkingsovereenkomst en wordt gedekt uit de reserve waterveiligheid Limburg.

Kwaliteit (indicator)
• Groen

Tijd (indicator)
• Groen

Geld (indicator)
• Groen

Omschrijving (label)
Voorjaarsnota 2025

Kwaliteit

• De uitvoering van het plan  Bodemvitalisering Limburg verloopt conform planning.
• Selectiecriteria voor de pilotprojecten zijn vastgesteld en PS is hierover geïnformeerd. 
• Voor de op te starten pilotprojecten worden gesprekken gevoerd met gemeenten en organisaties. 

Tijd

De uitvoering van het project Bodemvitalisering Limburg verloopt conform planning.

Geld

De uitvoering van product 1.3.3. Bodemvitalisering verloopt conform de planning van de begroting.

Kwaliteit (indicator)
• Groen

Tijd (indicator)
• Groen

Geld (indicator)
• Groen