4. Nieuwe energie en leefmilieu

Omschrijving (label)
Najaarsnota 2025

Kwaliteit

Energie Infrastructuur & Ruimtelijke Inbedding

• In 2025 is er een energievisie voor Limburg opgeleverd (onderdeel van 2e Gewijzigd Amendement 176 Pelzer c.s. inzake Voortgang Energietransitie).

De Energievisie 1.0 is in november 2024 door Gedeputeerde Staten vastgesteld. Het proces van de energievisie en het bepalen van onze gezamenlijke koers wordt vervolgd middels het opstellen van de Toekomstvisie 2050 en de aanscherping van de Provinciale Omgevingsvisie. In het traject Toekomstvisie 2050 werken we de komende maanden via vier scenario’s van Limburg in 2050 toe naar vijf samenhangende Toekomstvisies voor Wonen, Mobiliteit, Economie, Landelijk Gebied en Energie. Voor het thema energie is dit een vervolg op de Energievisie 1.0.

• In 2025 is er een Provinciaal Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat Limburg vastgesteld (onderdeel van motie 2e Gewijzigde Motie 3069 IJpelaar c.s. inzake Netcongestie in control).

Het provinciaal Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat 2.0 Limburg (pMIEK 2.0 Limburg) is in de afgelopen maanden in gezamenlijkheid met netbeheerders, gemeenten en Provincie opgesteld en op 1 april jl. door Gedeputeerde Staten vastgesteld. Hierop volgend is het aan de Minister van Klimaat en Groene Groei en uw Staten aangeboden en een mededeling portefeuillehouder verstuurd.

Verduurzaming Industrie en bedrijventerreinen

• In 2025 hebben minimaal 3 Limburgse maatwerk-bedrijven bindende maatwerkafspraken gemaakt.

De maatwerkafspraken worden met diverse bedrijven voortgezet. De Provincie Limburg is hierbij betrokken. Per 31 maart 2025 hebben 3 Limburgse bedrijven een Expression of Principles (EoP) ondertekend, als eerste stap in het komen tot bindende maatwerkafspraken.

• In 2025 is een CES 3.0 Cluster6 opgeleverd met inzicht in vermogensbehoefte van bedrijven per modaliteit.

Door Rijksoverheid, IPO en netbeheer Nederland wordt in Q2 2025 een evaluatie uitgevoerd naar nut en noodzaak voor een nieuwe Cluster Energie Strategie 3.0. Uit deze evaluatie is gebleken dat de CES niet meer effectief is als instrument voor de verduurzaming van de industrie. Er wordt een nieuw operationeel plan opgesteld voor het proces van gegevensverzameling bij de industrie. Dit plan zal het ‘oude’ CES proces vanaf de investeringsplan(IP)-ronde 2026-2028 van de netbeheerders gaan vervangen. Op 1 oktober vindt een landelijk besluit plaats over de vorm van dit nieuw operationeel plan. 

Tijd

Energie Infrastructuur & Ruimtelijke Inbedding

In 2025 starten en/of continueren wij de volgende meerjarige activiteiten:

• Benadrukken van de strategische waarde van de Clauscentrale (Maasbracht) en Chemelot (incl. Graetheide) in onze lobby en ruimtelijk borgen van projecten Delta Rhine Corridor, 380kv en aanlandingspunten Wind-op-zee.

Als groot energieknooppunt is Maasbracht met de Clauscentrale, het 380kV station, (toekomstige) 380kV-verbindingen met Eindhoven en Graetheide en de interconnectoren met België en Duitsland voor zowel de huidige als toekomstige energievoorziening (leveringszekerheid) voor Limburg en euregionaal cruciaal. Voor beide gebieden werken we samen met het ministerie van KGG aan een gebiedsgerichte aanpak conform het BOL-besluit van 2024. Toekomstige aansluitingen met het DRC netwerk (H2 en CO2) dragen hier extra aan bij. Met de gewenste aanlanding van Wind op Zee kunnen wij gezamenlijk het hoofd bieden aan alle huidige en toekomstige energievragen. De Provincie werkt samen met RWE, TenneT, Hynetwork Services en Gasunie en diverse Ministeries om deze doelen te bereiken.
Voor Chemelot, met naastgelegen een in ontwikkeling zijnde nieuw 380 KV station, een mogelijke locatie voor de aanlanding Wind op Zee, de aanwezigheid van een energiecentrale, de aansluitingen op de waterstofbackbone en mogelijk op de CO2 leidingen, staat vast dat ook deze locatie een strategische waarde voor onze Provincie heeft. Voor alle genoemde aansluitingen vinden momenteel intensieve gesprekken plaats tussen alle eerder genoemde partijen. Voor de aanlanding Wind op Zee, zal i.s.m. TenneT en KGG een voorverkenning in Q3 2025 worden gestart, om te komen tot een nieuw tracé.

• Versnellen waar mogelijk onze ruimtelijke procedures voor de energie-infrastructuur en zoeken naar oplossingen met betrekking tot stikstofdeposities.

Naast de lopende procedures 380 kV Maasbracht – Graetheide, hebben we de 150 kV Energielandgoed Wells Meer – Venray opgestart. Concreet hebben we in juni de bereidheid uitgesproken om het bevoegd gezag te worden voor de 150 kV Verbinding Graetheide – Schoonbron en hiertoe een voorstel gedaan aan de desbetreffende gemeenten. Samen met TenneT, Gasunie / Hynetwork en Enexis bezien we waar we nog meer meerwaarde kunnen bieden. Qua stikstofdeposities bemoeilijkt de uitspraak van de Raad van State uit december 2024 de uitvoeringspraktijk. De nog resterende mogelijkheden zijn in beeld gebracht en daar handelen we naar.

• Opstellen van provinciaal Meerjarenprogramma Infrastructuur en Klimaat (pMIEK) in 2025 waar we samen met betrokken partners werken aan toekomstbestendige energie-infrastructuur.

Het provinciaal Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat 2.0 Limburg (pMIEK 2.0 Limburg) is in de afgelopen maanden in gezamenlijkheid met netbeheerders, gemeenten en Provincie opgesteld en op 1 april jl. door Gedeputeerde Staten vastgesteld. Hierop volgend is het aan de Minister van Klimaat en Groene Groei en uw Staten aangeboden en een mededeling portefeuillehouder verstuurd. Dit resultaat is reeds eerder dit jaar behaald.

• Stimuleren van initiatieven gericht op het efficiënter gebruik van energie zoals batterijopslag, samenwerking op bedrijventerreinen en nieuwe contractvormen (buiten piekuren).

In Q2 2025 hebben de consortiumpartijen LWV, OML en LIOF het Programma Verduurzaming Bedrijventerreinen Limburg verder uitgerold. Het programma beoogt om in 2027 op 59 Limburgse bedrijventerreinen de organisatiegraad te verhogen met als doel collectieve verduurzaming. Inmiddels zijn er met alle Limburgse gemeenten gesprekken gevoerd en is er tot een gezamenlijke aanpak gekomen. Op 10 van deze bedrijventerreinen worden daadwerkelijk collectieve verduurzamingsprojecten uitgevoerd. 

In maart 2025 hebben GS ingestemd met het Limburgs uitvoeringsprogramma energiehubs (LUPEH). Onderdeel van dit uitvoeringsprogramma is een provinciale subsidieregeling van € 1 miljoen voor procesondersteuning van energiehubs. Deze subsidieregeling is vanaf april 2025 opengesteld. Inmiddels zijn er in juli 2025 meer dan 20 vooroverleggen met geïnteresseerde initiatieven gevoerd; de focus ligt hierbij op bedrijventerreinen en elektriciteit, maar het behelst ook initiatieven met aanhaking van maatschappelijk vastgoed, gebouwde omgeving, en met alternatieve modaliteiten zoals warmte en waterstof.

Verduurzaming Industrie en bedrijventerreinen

In 2025 starten en/of continueren wij de volgende meerjarige activiteiten:

• Verankeren van benodigde capaciteit voor uitvoering van energiebespaarplicht bij OD-ZL o.a. door benutten Rijksregeling.

Met het besluit door Provinciale Staten van 21 maart 2025 is structurele financiering voor de uitvoering van de energiebesparingsplicht bij ODZL geborgd. 

• Participeren in de voor Limburg relevante ‘maatwerk-afspraken’ onder regie van het Ministerie van KGG.

Per 1 augustus 2025 hebben 3 Limburgse bedrijven een Expression of Principles (EoP) ondertekend, als eerste stap in het komen tot bindende maatwerkafspraken. Met 2 bedrijven is een Joint Letter of Intent ondertekend. 

• Continueren van de samenwerking met de LEA-bedrijven en gezamenlijk uitvoering geven aan het ‘Landelijk actieplan verduurzaming cluster 6-bedrijven’.

Het samenwerkingsverband LEA is voortgezet en diverse sessies hebben plaatsgevonden. Provincie Limburg sluit actief aan bij het ‘landelijk actieplan verduurzaming cluster-6 bedrijven’, en is betrokken bij de casusgerichte aanpak met individuele cluster 6-bedrijven en de regio-aanpak cluster 6.  

• Invulling geven aan een ondersteuningsprogramma verduurzaming bedrijventerreinen via o.a. de SPUK-regeling verduurzaming bedrijfsmatig vastgoed en landelijk programma Verduurzaming Bedrijventerreinen.

In Q2 2025 hebben de consortiumpartijen LVVV, OML en LIOF het Programma Verduurzaming Bedrijventerreinen Limburg verder uitgerold. Het programma beoogt om in 2027 op 59 Limburgse bedrijventerreinen de organisatiegraad te verhogen met als doel collectieve verduurzaming. Inmiddels zijn er met alle Limburgse gemeenten gesprekken gevoerd en is er tot een gezamenlijke aanpak gekomen. Op 10 van deze bedrijventerreinen worden daadwerkelijk collectieve verduurzamingsprojecten uitgevoerd.

• Ondersteunen van ondernemerschap en innovatie bij Limburgse bedrijven via Limburgs Energiefonds (LEF) en LIOF.

Limburgs Energiefonds (LEF)

In 2025 continueren wij de volgende activiteit:

• Herijken strategie van LEF en bezien op welk moment Mijnwater ‘ontvlecht’ kan worden uit het LEF.

In 2025 is gestart met de uitwerking van het herijkingsvoorstel voor het Limburgs Energie Fonds (LEF), zoals op 13 december 2024 door Provinciale Staten is vastgesteld. De herijking betreft een strategisch traject dat raakt aan meerdere beleidsvelden tegelijk, van het herdefiniëren van fondsdoelen en risicokaders tot het herzien van het financieel rendementsperspectief en de governance-inrichting.

In de voorbereiding op het Statenvoorstel is gebleken dat besluitvorming in september 2025 onvoldoende solide en zorgvuldig zou zijn, mede vanwege de financiële prestaties van het fonds en aanhoudende macro-economische onzekerheden. Gedeputeerde Staten hebben daarom besloten om de formele besluitvorming te verplaatsen naar het eerste kwartaal van 2026. De exacte datum wordt bepaald zodra de Statenagenda voor 2026 is vastgesteld.

Onderdeel van de herijking is het instellen van een Raad van Commissarissen. Het werving- en selectieproces is voorbereid, maar de formele besluitvorming over én de feitelijke instelling van de RvC schuiven mee met het bredere herijkingsvoorstel en worden eveneens pas in Q1 2026 aan Provinciale Staten voorgelegd. Dit waarborgt samenhang in de besluitvorming over governance, beleidsdoelen en financiële kaders.

Tot slot wordt blijvend gemonitord wanneer zich een natuurlijk moment voordoet om de deelneming in Mijnwater te ontvlechten. Daarbij wordt onder andere de voortgang gevolgd van de Wet collectieve warmte, die naar verwachting medio 2025 wordt behandeld in de Tweede Kamer. 

Geld

Voor de uitvoering van product 4.1.1. Energie Infrastructuur & Ruimtelijke Inbedding en Verduurzaming Industrie en bedrijventerreinen wordt het budget in 2025 verhoogd met € 0,05 mln. 

Faseringen

Faseringen zijn op dit moment niet aan de orde.

Overige bijstellingen

De personeelskosten gaan elk jaar met € 0,05 mln. omhoog, vanwege de loonstijgingen volgens de CAO Provincies.

Kwaliteit (indicator)
• Groen

Tijd (indicator)
• Groen

Geld (indicator)
• Groen

Omschrijving (label)
Najaarsnota 2025

Kwaliteit

Gebouwde omgeving & Warmte

• In 2025 is er een ‘proof of concept’ gestart voor Warmtenet Zuid-Limburg (WZL).

In september 2024 is een samenwerkings- en ontwikkelovereenkomst WZL getekend voor de ontwikkeling van een proof of concept voor WZL. Dit doet de Provincie Limburg gezamenlijk met tien gemeenten en Enpuls. Inmiddels zijn wij met Energie Beheer Nederland een samenwerking aangegaan om bij te dragen aan WZL.

Grootschalige opwek

In 2025 bepalen wij de resultaten en daarmee welke activiteiten wij als Provincie gaan ondernemen op basis van:

• De instructieregels i.r.t. de Provinciale omgevingsverordening voor zonnepanelen (onderdeel van Gewijzigde Motie 3012 Huizing c.s. inzake betere benutting alternatieve locaties en toepassingen voor zon PV).

De instructieregels voor zonneparken in de omgevingsverordening zijn in december 2024 vastgesteld. Dit zal er toe leiden dat er minder nieuwe plannen zullen komen voor veldopstelling op landbouwgrond. Op basis van de redeneerlijn uit de verordening zullen we in de op te stellen provinciale omgevingsvisie duiden waar we planologische ruimte zien voor opweklocaties.

• Het potentieonderzoek zon PV (onderdeel van Gewijzigde Motie 3012 Huizing c.s. inzake betere benutting alternatieve locaties en toepassingen voor zon PV).

De onderzoeken zijn afgerond. Zie hiertoe ook de mededeling portefeuillehouder van 1-7-2025, kenmerk: DOC-00787306. Er wordt in samenwerking met de RES regio’s onderzocht hoe de potentie van solar carports en locaties langs rijkswegen (OER programma) kan worden benut. 

• Duidelijkheid vanuit het Rijk omtrent de nadere invulling van de nationale programma aanpak SMR's (4e Gewijzigde Motie 3020 Schyns c.s. inzake Rijksgeld voor onderzoek SMR's).

Het demissionaire kabinet werkt aan een brede visie op SMR’s, met als kernelement het succesvol faciliteren van (private) casussen in de energiesector, mede door middel van inzet van Rijksmiddelen. Deze brede visie wordt ná de zomer van 2025 verwacht. Zie ook de mededeling portefeuillehouder inzake voortgang Rijksprogramma Small Modular Reactors (SMR’s), brief gedeputeerde Van Caldenberg van 1-7-2025 (GS DOC-00795476)

Provinciale Energiediensten Maatschappij

• In 2025 is een Statenbesluit genomen inzake de totstandkoming van de Provinciale Energiediensten Maatschappij.

Op basis van het in 2024 behandelde sonderend stuk ‘Verkenning Provinciale Energiediensten Maatschappij’ is in 2025 gestart met de uitwerking van een Statenvoorstel PEM, welke gebaseerd is op vier pijlers: Energiegemeenschappen, Gebouwgebonden ontzorging, Coöperatieve Energiehubs- en opslag en Collectieve groen gaswinning.
In het komende statenvoorstel werken we, naast bovengenoemde onderwerpen, ook de best passende (afgestemd op de fase en activiteiten van de PEM) governance, financiële middelen en funding uit.

Stimulering collectieve groen gas productie
In 2025 hebben we (extern)onderzoek gedaan naar de kansen van collectieve groen gas productie in Limburg. De potentie is hoog zowel voor energie productie om een aanzienlijk aandeel van onze gebouwde omgeving van het fossiel gas af te halen als de milieuwinst (stikstof). Nadere uitwerking is nog nodig. Daarna volgt een statenvoorstel (indicatief bedrag € 25 mln. (excl. extra capaciteit) naar verwachting eind 2025 wanneer de voorziene stimuleringsaanpak mogelijk en haalbaar blijkt als definitieve beslissing.

Doorbraak methode diepe geothermie
Als Provincie onderzoeken we een doorbraakmethode voor diepe geothermie gezien de stilgevallen productie in relatie tot breuken. Mocht deze doorbraak tot een succes leiden zullen wij eind 2025 een verder voorstel aan u voorleggen (indicatief bedrag € 0,20 - € 0,50 mln.). 

Tijd

Gebouwde omgeving & Warmte

• Ontwikkelen en continueren van de ontzorgingsprogramma’s voor bedrijfsmatig en maatschappelijk vastgoed.

Onder het onderdeel MKB van het programma voor bedrijfsmatig vastgoed is een toegankelijke, eenvoudige en doelmatige subsidieregeling ontwikkeld, waarmee op 1 mei het Ontzorgingsprogramma MKB is gelanceerd. Via deze regeling kunnen kleine Limburgse MKB-ondernemers financiële ondersteuning aanvragen voor het inschakelen van externe deskundigen die hen begeleiden bij het verduurzamen van hun bedrijfsvoering. Voor maatschappelijk vastgoed wordt in het derde kwartaal een vernieuwing van het ontzorgingsprogramma beoogd, met nadruk op een drempelverlagende aanpak, betere aansluiting op de praktijk en passende begeleiding bij verduurzamingstrajecten.
Ter versterking van beide programmaonderdelen is de campagne Limburg Bespaart en bijbehorende website ingericht, met als doel ondernemers en maatschappelijke organisaties te voorzien van laagdrempelige informatie en praktische ondersteuning.

• Ondersteunen energiebesparing samen met de Limburgse RESregio’s en woningcorporaties.

In 2025 is de RES regio Noord- en Midden Limburg (RES NML) gestart met een Meerjarige Collectieve Ontzorgingsaanpak voor het Nationaal Isolatieprogramma (MCO NIP) voor 11 gemeenten. Tevens is onderzoek gedaan vanuit de RES NML naar het home energy management systeem en de mogelijkheden voor de inzet hiervan in de gebouwde omgeving.
Bij de ontwikkeling van de PEM, waar energiebesparing een onderdeel van is, zijn de RES regio’s aangehaakt en bekijken we waar we vanuit de Provincie een rol kunnen vervullen. 
De woningcorporaties zijn vanuit de Nationale Prestatie Afspraken met het Rijk en VNG aan de slag met duurzaamheidsopgaven. Vanuit het samenwerkingsverband Kraamkamers waren wij als Provincie daarbij aangehaakt, echter zijn de Kraamkamers afgeslankt waarover u per mededeling portefeuillehouder van 6-5-2025 (kenmerk: DOC-00772949) bent ingelicht. 

• Ondersteunen energiearmoede aanpakken d.m.v. het inrichten van een ondersteuningspool.

Sinds 2024 is de ondersteuningspool actief en ondersteunend en faciliterend richting gemeenten en woningcorporaties bij hun lokale en/of regionale energiearmoede aanpakken. Hiermee wordt kennis gedeeld, geïnventariseerd en verbindingen gelegd. Dit is een doorlopende activiteit.

• Blijven inzetten op Mijnwater en deelnemen aan de publieke samenwerking Warmtenet Zuid-Limburg (WZL).

We blijven de voortgang van Mijnwater actief monitoren en bieden waar mogelijk ondersteuning passend bij onze rol. Binnen de publieke samenwerking WZL zijn we actief betrokken middels een financiële bijdrage, leveren van kennis en expertise voor de ontwikkeling van WZL en voorbereiding van besluitvorming over een mogelijk vervolgtraject na de huidige ontwikkelfase (indicatief bedrag : € 5,00 mln. tot € 10,00 mln.). 

Grootschalige opwek

• Wij zijn partner in de RES-regio’s en spannen ons in om de RES-doelen te behalen met tenminste 51% lokaal eigenaarschap bij elk project waarbij de omgeving kan meeprofiteren.

Lokaal eigendom is een streven dat wij als Provincie Limburg ook in onze Omgevingsverordening hebben vastgelegd. We toetsten gemeentelijke plannen hieraan. In RES-verband wordt lokaal eigendom actief ondersteund. Met het uitvoeren van pilots in het kader van de PEM wordt gewerkt aan het tot stand komen van energiegemeenschappen, die de zelfbeschikking over energie willen bevorderen. 

• Samen met de RES-regio Zuid-Limburg werken aan een actieprogramma om te zorgen voor nieuwe grootschalige opwek-locaties met innovatieve manieren van meervoudige ruimtegebruik.

De potentie van tredes 1/m 3 van de zonneladder benutten zijn uitgangspunt waarbij we vanuit de RES ZL in eerste aanleg nadrukkelijk kijken naar de realisatie van zon op dak (m.n. solar carports) en gronden langs Rijkswegen via het OER traject. Bovenop meervoudig ruimtegebruik blijven ook grootschalige zonneweides en windturbines van belang om de doelstellingen te kunnen behalen. 

• Hanteren van een strikt ‘nee, tenzij’ voor zonne-energie op landbouwgrond en aanpassen van de instructieregels in de Omgevingsverordening conform het landelijke bestuursconvenant.

Het strikte "nee, tenzij" principe is verwerkt in de instructieregels van de provinciale Omgevingsverordening.

• Samen met Limburgse stakeholders gaan we in gesprek met het Rijk over de condities van de nationale programma-aanpak SMR's.

Naast Limburg lopen er momenteel in meerdere provincies verkenningen naar mogelijke casussen voor SMR’s. Om deze verkenningen te faciliteren, zal het kabinet in samenspraak met het IPO na de zomer bepalen welke vervolgstappen en ondersteuningsbehoeften er zijn. In deze context voert Provincie Limburg gesprekken met Limburgse stakeholders of er casussen voor ondersteuning in aanmerking komen. Zie ook de mededeling portefeuillehouder inzake voortgang Rijksprogramma Small Modular Reactors (SMR’s), brief gedeputeerde Van Caldenberg van 1-7-2025 (GS DOC-00795476).

Provinciale Energie Maatschappij

• Opstellen plan van aanpak voor de Provinciale Energie Maatschappij waarbij we kijken naar warmtenetten, duurzame elektriciteit (o.a. kleinschalig zon op dak) en verduurzaming gebouwde omgeving.

Eind 2025 zal een Statenvoorstel inzake Provinciale Energiediensten Maatschappij ter besluitvorming worden aangeboden aan PS. Zie ook de toelichting onder het onderdeel ‘kwaliteit’.

Geld

Er zijn geen financiële wijzigingen in dit product verwerkt in de Najaarsnota 2025. Het huidige budget is op dit moment toereikend.

Overige bijstellingen
De personeelskosten gaan elk jaar met € 0,04 mln. omhoog, vanwege de loonstijgingen volgens de CAO Provincies.

Kwaliteit (indicator)
• Groen

Tijd (indicator)
• Groen

Geld (indicator)
• Groen

Omschrijving (label)
Najaarsnota 2025

Kwaliteit

Om onze doelen te halen, wegen we milieu- en gezondheidseffecten expliciet mee bij ruimtelijke plannen met provinciaal belang of bij projecten en programma's met een provinciaal belang. We zetten stappen om de doelstellingen van het beleidskader Nieuwe energie en schoon leefmilieu te bereiken. Onze aanpak is uitgewerkt in het modulaire concretiserend milieubeleid, dat als basis dient voor verschillende specifieke uitwerkingen. Dit beleid richt zich op de reductie van Zeer Zorgwekkende Stoffen, bevordering van luchtkwaliteit, en beheersing van omgevingsveiligheid. Daarnaast adviseren we actief bij gemeentelijke plannen en MER-procedures om de kwaliteit van de leefomgeving te waarborgen. 

Wat doen we voor specifieke milieu thema's:  

Luchtkwaliteit & Zeer Zorgwekkende Stoffen
Wij werken aan een betere leefomgeving door de uitstoot van en blootstelling aan vervuilende stoffen te verminderen. Om de luchtkwaliteit te verbeteren en een gezondere leefomgeving te creëren:

• Bewustwordingscampagne Houtstook: Samen met partners onderzoeken we de haalbaarheid van een campagne om de gezondheidseffecten van houtstook te verminderen, als vervolg op de Rijkscampagne die in 2024 is gestart.
• Herijking Luchtmeetnet: Het laatste nieuwe meetstation is geplaatst en operationeel. Wij analyseren de meetresultaten om de luchtkwaliteit te verbeteren (onderdeel Schone Luchtakkoord).
• Project Grenzeloos Meten 2.0: We voeren, samen met gemeenten in Noord-Limburg, (sensor)metingen uit naar geur, fijnstof en de beleving van luchtkwaliteit, en financieren het project vanuit de investeringsagenda Noord-Limburg.
• Subsidieverstrekking scholieren meten luchtkwaliteit (snuffelfiets/GLOBE project: We zetten in op voorzetting van het project door subsidieverlening in het nieuwe schooljaar. Het schoolproject maakt leerlingen bewust van de luchtkwaliteit, door hen actief te betrekken bij het meten van fijnstof en stikstofdioxide. In schooljaar 2024-2025 namen vier scholen in de gemeenten Heerlen, Venray en Horst aan de Maas deel. Hieraan dragen wij voor 50% aan de kosten bij in het kader van het Schone Luchtakkoord. Hiervoor worden middelen uit de programmareserve aangewend.
• Impact van Herziening Omgevingswaarden: We verkennen de impact van nieuwe omgevingswaarden per 2030 voor luchtkwaliteit op de rol van de Provincie. Omgevingswaarden zijn normen die de overheid vaststelt om de kwaliteit van de fysieke leefomgeving te waarborgen.
• Update Centraal Instrument Monitoring Luchtkwaliteit (CIMLK): We actualiseren gegevens van de jaarlijkse bijdrage vanuit wegverkeer en veehouderijen in Limburg, zodat er landelijk een gedetailleerd beeld van de luchtkwaliteit in 2030 ontstaat en duidelijk wordt of deze voldoet aan de nieuwe omgevingswaarden.
• Actualisering SMOG Protocol: We starten met de actualisering van ons handelings- en voorlichtingsprotocol bij smog door slechte luchtkwaliteit. Wij gebruiken hiervoor de standaard die is opgesteld door het RIVM.
• Innovatief Toezicht met Optical Gas Imaging Camera: We hebben een opdracht verleend aan de Omgevingsdienst Zuid-Limburg om een camera aan te schaffen en daarmee diffuse luchtemissies op te sporen. Hiervoor zijn middelen uit de programmareserve Energie aangewend.
• Extra Toezicht op Vermijdings- en Reductieprogramma’s (VRP): We laten de Omgevingsdienst Zuid-Limburg een plan uitwerken voor extra toezicht en bereiden hiervoor een aanvullende opdracht voor. 

Geluid & stilte
Door de geluidbelasting terug te dringen, worden de negatieve gezondheidseffecten die samenhangen met geluid van verkeer - zoals (ernstige) hinder en slaapverstoring - beperkt. Als tegenhanger van gebieden met geluidshinder hebben wij ook Stiltegebieden, waar Limburgers in rust kunnen verblijven. 

Om geluidshinder terug te dringen: 

• Innovatieve geluidmaatregelen bij provinciale wegen: We schuiven de verkenning naar innovatieve geluidmaatregelen door naar 2026. Vanwege een tijdelijke afname in capaciteit is de keuze gemaakt op de lopende prioriteiten in te zetten zonder afbreuk te doen aan onze ambitie op de reductie van geluidshinder.
• Geluidreducerend asfalt: Bij projecten en onderhoud aan wegen leggen we geluidreducerend asfalt aan op in het Limburgs Actieplan Geluid 2024-2029 aangewezen locaties.
• Geluidsproductie Plafonds (GPP's): We werken aan de invoering van GPP’s voor industrieterreinen (Chemelot en VDL Nedcar) en provinciale wegen. De GPP’s begrenzen de maximale hoeveelheid geluid aangeven die een bron, zoals een weg of industrieterrein, mag produceren.
• Beleidsregel voor doelmatigheid van geluidmaatregelen: We actualiseren de beleidsregel gelijktijdig met het vaststellen van GPP’s. 

Om de stilte in de stiltegebieden te bevorderen:

• Verduidelijking bepalingen Stiltegebieden: We verduidelijken de bepalingen in de Omgevingsverordening Limburg om stilte in stiltegebieden te behouden of te bevorderen.
• Beperking normoverschrijdingen in stiltegebieden: We hebben de pieklocaties van  normoverschrijdingen geïdentificeerd.  Het was niet mogelijk om voor de pieklocaties een (incidentele) aanpak te formuleren, omdat deze overschrijdingen zijn veroorzaakt door: 
  1. onbekende of incidentele geluidsbronnen; 
  2. in ons beleid toegestane activiteiten, zoals landbouw; of 
  3. wettelijk toegestane bronnen, zoals luchtvaart.
  Ook onderzoeken we de mogelijkheden tegen geluiden net buiten de grenzen van de stiltegebieden, maar die wel relevante invloed hebben op het geluidsniveau in de stiltegebieden. Wij kunnen alleen het geluid dat wordt gemaakt op de grond reguleren, geluiden van bijvoorbeeld vliegtuigen kunnen wij niet reguleren.  

Afval & Circulaire Economie
Het voorkomen en beperken van het ontstaan van afvalstoffen vermindert de druk op het milieu. Een circulaire economie vermindert het materiaalgebruik en hergebruikt afval als hulpbron om nieuwe materialen en producten te produceren om de inzet van afvalstoffen in een circulaire economie te optimaliseren:  

• Aanpak Afval en Circulaire Economie (CE): Er is een opdracht verleend om samen met de Omgevingsdienst Zuid-Limburg kennis op te bouwen en beleid & uitvoering te verbeteren. Hiervoor zijn middelen uit de programmareserve aangewend.
• Beleid Brandveiligheid Afvalverwerkers: We verkennen de mogelijkheid om beleid op te stellen om het risico op branden bij afvalverwerkers te beheersen.
• Versnelling Monsternames Toezicht Afvalverwerkers: We stellen een budget beschikbaar voor het afnemen van monsternames bij (afval)stromen.  Hierdoor is het sneller duidelijk of er gevaarlijke stoffen, zoals ZZS in het afval zit. Hiervoor worden middelen uit de programmareserve aangewend.
• Actualisering Verordening Nazorgheffing: Op 20 juni hebben we  de Verordening nazorgheffing geactualiseerd, zodat wij een heffing aan stortplaatsexploitanten kunnen opleggen om de nazorg van stortplaatsen te kunnen bekostigen. Op 22 april 2025 is de rekenrente op 3,3 % vastgesteld.
• Beoordeling Nazorgplannen: We beoordelen nazorgplannen van stortplaatsen en baggerdepots om schade aan bodem, bodemwater en lucht te voorkomen. Voor Stortplaats Weert laten wij een eindinspectie uitvoeren, hiervoor worden middelen uit de programmareserve aangewend.

Omgevingsveiligheid
Naast het bevorderen van de gezondheid van de Limburgers is ook het doel om risico's op zware ongevallen met gevaarlijke stoffen te beheersen. Daarom:

• Tellen vervoer gevaarlijke stoffen: We tellen het vervoer van gevaarlijke stoffen over provinciale wegen om zo beter inzicht te krijgen in de risico’s afkomstig van provinciale wegen.
• Uitvoering veiligheidsconvenant Chemelot: We werken aan de uitvoering en afronding van het veiligheidsconvenant ‘Voor een veilige ontwikkeling van Chemelot en haar omgeving’ en streven naar een integrale en bovenwettelijke benadering van veiligheid.   

Luchtvaart
Luchtvaart heeft directe invloed op aspecten zoals de luchtkwaliteit, geluidshinder, externe veiligheid en de bodemkwaliteit. Om de impact hierop zo klein mogelijk te maken: 

• Nieuwe Verordening Luchthavens: We hebben op 7 februari 2025 een nieuwe verordening vastgesteld die het proces bij de aanvraag of wijziging van een luchthavenbesluit beschrijft.
• Herziening beleidsregel Tijdelijk en Uitzonderlijk Gebruik (TUG): We hebben op 1 juli de beleidsregel, met voorwaarden voor het afgeven van ontheffingen, die nodig is om een luchtvaartuig op te laten stijgen of te laten landen buiten een officiële luchthaven geactualiseerd.

Wat is gewijzigd sinds de Voorjaarsnota?

• Het meten van luchtkwaliteit door scholieren is voor het schooljaar 2024-2025 afgerond, maar we gaan daar in het nieuwe schooljaar mee door. Voor de herijking van het luchtmeetnet is het laatste meetstation geplaatst en operationeel. We hebben de identificatie van de pieklocaties in stiltegebieden afgerond. De OGI-camera wordt aangekocht. We hebben de Verordening nazorgheffing stortplaatsen en de nieuwe TUG-beleidsregel vastgesteld.
• We zijn gestart met nieuwe trajecten zoals Grenzeloos Meten 2.0,  aanpak afval & CE, en versnelling monsternames bij (afval)stromen.
• De pilot om te komen tot innovatieve geluidsmaatregelen schuift door naar 2026.

Conclusie; indicator op groen
De inzet ter verbetering van de kwaliteit van de leefomgeving ligt op koers met de beoogde activiteiten en resultaten zoals opgenomen in het beleidskader. Binnen de verschillende thema’s zijn duidelijke vorderingen zichtbaar. Voor de thema's lucht (herijking luchtmeetnet &  aankoop OGI-camera) en afval (actualisatie verordening nazorgheffing stortplaatsen & start aanpak afval en CE) zijn in 2025 al grote stappen gezet. Voor het thema geluid staan in de komende periode belangrijke vervolgstappen gepland, waarmee verdere invulling wordt gegeven aan de beleidsopgave.  

Tijd

We zijn goed op weg om de doelen te bereiken voor het verbeteren van de gezondheid van Limburgers door de leefomgeving beter te maken. Het is belangrijk te weten dat het even kan duren voordat de resultaten zichtbaar zijn voor de inwoners. De kwaliteit van de leefomgeving en de gezondheid van de Limburgse bevolking worden door veel factoren beïnvloed, niet alleen door onze inspanningen. Dit betekent dat op sommige plekken de milieudruk kan afnemen, terwijl op andere plekken door nieuwe initiatieven juist meer milieudruk ontstaat. Dit komt omdat de wetgeving ruimte biedt voor nieuwe initiatieven die voldoen aan de wet, maar wel de milieudruk verhogen. Daarom werken we samen met andere partners om de kwaliteit van de leefomgeving, zoals de luchtkwaliteit, voortdurend te monitoren. Hierdoor krijgen we steeds beter inzicht in de kwaliteit van de leefomgeving en helpt dit ons bij het opzetten van nieuwe initiatieven of het aanpassen van bestaande acties.

We hebben projecten geadviseerd, producten ontwikkeld en activiteiten uitgevoerd binnen de wettelijke of afgesproken termijn van de modulaire aanpak van het milieubeleid. In deze collegeperiode werken wij verder aan de uitbouw van de modulaire aanpak en vormt dit een onderdeel van de Provinciale Omgevingsvisie, die eind 2025 wordt vastgesteld. 

Wat hebben we in 2025 afgerond?

• Het project Grenzeloos meten 1.0 is afgesloten.
• De Verordening Luchthavens Provincie Limburg 2025 is op 7 februari 2025 vastgesteld.

Wat hebben we na de Voorjaarsnota afgerond?

• Het laatste meetstation is geplaatst en operationeel.
• Het project scholieren meten luchtkwaliteit (snuffelfiets/GLOBE-project) is voor schooljaar 2024-2025 afgerond.
• De update van het Centraal Instrument Monitoring Luchtkwaliteit is afgerond.
• De actualisatie van de beleidsregel TUG is uitgevoerd.
• De  opdracht aan de ODZL voor de aankoop van een OGI-camera is verleend. 
• De pieklocaties voor normoverschrijdingen bij stiltegebieden zijn geïdentificeerd en er is geconcludeerd dat een individuele aanpak hiervan niet mogelijk is. 
• De opdrachtverlening aan de ODZL om samen in 2025-2026 kennis op te bouwen over afval & CE binnen het VTH-instrumentarium is verleend.
• De actualisatie van de Verordening nazorgheffing & vaststelling van de rekenrente is afgerond.

Waar zijn we in 2025 mee gestart?

• We zijn gestart met de voorbereidende werkzaamheden om geluidsproductieplafonds (GPP's) voor provinciale wegen en provinciale industrieterreinen vast te stellen. In mei is het delegatiebesluit voor GPP's bij provinciale industrieterreinen vastgesteld. Geluidsproductieplafonds voor provinciale wegen worden uiterlijk in 2026 vastgesteld en voor regionale industrieterreinen uiterlijk in 2028. Dat is voor de in maart 2025 bij Koninklijk besluit bekend gemaakte wettelijke termijnen van 1 januari 2027 c.q. 1 januari 2029.
• We zijn begonnen met het verkennen van de mogelijkheid om beleid te maken voor brandveiligheid bij afvalverwerkers. Deze verkenning willen we in Q4 2025 afronden.

Waar zijn we na de Voorjaarsnota mee gestart?

• Samen met gemeenten in Noord-Limburg zijn we begonnen met het project Grenzeloos Meten 2.0.
• Samen met de ODZL bouwen we kennis op over afval & CE binnen het VTH-instrumentarium.
• We zijn gestart met de actualisatie van het SMOG protocol.

Waar werken we aan verder?

Wij werken aan onze activiteiten volgens planning. Een aantal activiteiten lichten we uit:

• Wij werken aan de verduidelijking van de bepalingen over stiltegebieden in de Omgevingsverordening. Volgens planning ronden we dit in Q2 2026 af. We zijn voor de vaststelling afhankelijk van het proces rond de vernieuwing van de Omgevingsverordening, omdat deze in zijn geheel zal worden vastgesteld.
• Wij nemen deel aan de begeleidingscommissie van de verkenning naar de gezondheidseffecten van Chemelot door het RIVM, welke in opdracht van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat wordt uitgevoerd (vervolg op de gewijzigde motie 3015 Berghorst ‘Onderzoek de gezondheidseffecten van Chemelot’). 

Waar gaan we in 2025 nog mee aan de slag?

• We laten een eindinspectie op stortplaats Weert uitvoeren.
• We stellen budget beschikbaar tot en met 2027 voor het doen van monsternames bij (afval)stromen.
• We  zetten voort het laten meten van luchtkwaliteit door scholieren voor schooljaar 2025-2026 (snuffelfiets/GLOBE-project).
• We actualiseren de beleidsregel voor doelmatigheid van geluidmaatregelen.
• In Q3 verwachten we de gedetailleerde analyses naar de haalbaarheid van de Omgevingswaarden per 2030 voor luchtkwaliteit van het RIVM. De impact voor Limburg wordt op basis daarvan geanalyseerd. 

Wat schuift door naar 2026?

• Het uitvoeren van de pilots naar innovatieve geluidsmaatregelen. Dit doen we vanwege een tijdelijke beperking in capaciteit en daardoor een herprioritering van taken.
• Gewacht wordt met het toevoegen van nieuwe relevante gegevens over de milieudruk aan ons bestaande overzicht van integrale gezondheidsindicatoren in lijn met de herijking van de Brede Basismonitor (waartoe deze indicatoren behoren).

Conclusie; indicator op groen

Voor het overgrote deel ligt de uitvoering op koers met de planning zoals deze is geschetst in de modulaire aanpak concretiserend milieubeleid (zie mededeling portefeuillehouder van 8 oktober 2024, GS DOC-00700043) als uitwerking van het beleidskader. Sneller dan gepland is de versnelling monsternames bij (afval)stromen. De pilot om te komen tot innovatieve geluidsmaatregelen was gepland om in 2025 te starten, maar deze schuift door naar 2026.  

Geld

Voor de uitvoering van product 4.2.1. Gezond en veilig leefmilieu wordt het budget in 2025 verhoogd met € 0,10 mln. Dit gaat om de volgende wijzigingen in de begroting:

Faseringen

De processen rondom het Nationaal Programma Ruimte voor Defensie en de Limburg Defensie Agenda lopen over de jaargrens heen. Om de Limburgse belangen een goede plek te kunnen geven, kan het nodig zijn om externe adviseurs in te schakelen. Hiervoor is ook in 2026 budget nodig. Een bedrag van € 0,05 mln. wordt hiervoor overgeboekt naar 2026.

Nieuwe middelen

Voor de uitvoering modulaire aanpak concretiserend milieubeleid 2025-2026, waaronder snuffelfiets, monstername afvalstromen en eindinspectie  wordt het budget in 2025 (€ 0,10 mln.) en volgende jaren (€ 0,30 mln.)  opgehoogd. Dit bedrag wordt ten laste gebracht van de Programmareserve Energie - deel Schoonleefmilieu. 

Overige bijstellingen

De personeelskosten gaan elk jaar met € 0,05 mln. omhoog, vanwege de loonstijgingen volgens de CAO Provincies.

Kwaliteit (indicator)
• Groen

Tijd (indicator)
• Groen

Geld (indicator)
• Groen

Omschrijving (label)
Najaarsnota 2025

Kwaliteit

Wat gaan wij in 2025 doen om onze doelen te behalen?

• Wij zetten in op het voorkomen van aantasting van de leefomgeving of het voorkomen van het ontstaan van risico’s voor de leefomgeving.
• Wij leveren een bijdrage aan het oplossen van maatschappelijke vraagstukken door het opstellen van heldere, transparante en handhaafbare vergunningen. Dit doen wij zo veel mogelijk binnen de gestelde beslistermijn.
• We proberen de kans op het ontstaan van risico’s voor de fysieke leefomgeving zo veel mogelijk te beperken door onze toezichtcapaciteit zo efficiënt en effectief mogelijk in te zetten. We werken daarom regiogericht op basis van vooraf gemaakte, risicogerichte keuzes.
• Indien overtredingen plaatsvinden treden wij handhavend op. Dit doen wij op een transparante manier door aan te sluiten bij de Landelijke Handhavingsstrategie Omgevingswet.
• Alle werkzaamheden worden conform het VTH Uitvoeringsprogramma 2025 uitgevoerd.

We streven ernaar aanvragen/verzoeken binnen de wettelijke termijn af te handelen en houdbare vergunningen te verlenen. Dit uit zich doordat bij aanwenden bezwaar/beroep (zowel vergunningen als toezicht en handhaving) zo min mogelijk zaken gegrond zijn. En wanneer het naleefgedrag van de overtreder na de eerste constatering van overtreding hoog is. 

In 2024 is de Omgevingswet in werking getreden. Afgelopen jaar hebben wij hier al ervaring mee opgedaan. Meervoudige aanvragen hebben nog steeds niet plaatsgevonden. Dat kan eind 2025 nog veranderen. Dit heeft mogelijk gevolgen voor het kwaliteitsniveau van de uitvoering van onze VTH-taken. Op 27 mei 2025 is het VTH jaarverslag 2024, waarin de uitgevoerde werkzaamheden, ontwikkelingen en in hoeverre voldaan wordt aan de doelen en indicatoren (Uitvoering en handhavingsstrategie) opgenomen zijn, aan uw Staten toegezonden. 

De motie 3122 Wolters Gregorio c.s. inzake 'Geen Beaumix in Limburg' is uitgevoerd. De brieven, waarin wij een oproep hebben gedaan om met de groots mogelijke snelheid duidelijkheid te geven over eventuele aangescherpte richtlijnen voor de toepassing van secundaire bouwstoffen en met name voor bodemassen, zijn verstuurd aan de Minister van l&W, Directeur Rijkswaterstaat en alle gemeenten (zie MPH 29 oktober 2024 (DOC-00708878). In de reactiebrief van het Ministerie van lnfrastructuur en Waterstaat (zie MPH 4 februari 2025 (DOC-00741434) is aangegeven dat binnen de herijking van de bodemwet -en regelgeving invulling wordt gegeven aan de oproep. Wij hebben tot op heden nog geen vergunningaanvraag vanuit Rijkswaterstaat ontvangen in relatie tot het gebruik van AVI bodemassen, waaronder Beaumix, bij de verbreding van de A2. Conform toezegging 9554 zullen wij PS actief informeren over de uitkomst, zodra GS over een dergelijke aanvraag een besluit hebben genomen.

Tijd

De werkzaamheden worden uitgevoerd binnen de termijn van het collegeprogramma 2023-2027.

De uitvoering van de VTH-taken vindt plaats binnen de daarvoor geldende termijnen.

Geld

Voor de uitvoering van product 4.2.2. Vergunningen, toezicht en handhaving wordt het budget in 2025 verhoogd met € 0,39 mln. Dit gaat om de volgende wijzigingen in de begroting:

Nieuwe middelen

• De garantie arbeidsvoorwaarden medewerkers ODZL wordt vanaf 2025 via een aparte post structureel in de Programmabegroting 2025 e.v. jaren opgenomen. Het bedrag is € 0,24 mln. en wordt ten laste gebracht van het  begrotingsresultaat. Het betreffend budget is opgenomen onder Programma 9 Financiën en overhead - product 911 Overhead.
• Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet (vanaf 1 januari 2024) zijn de bodemtaken van de provincies overgegaan naar de gemeenten. Voor de uitvoering hiervan gaat de RUD NML 2 fte bodemtoezichthouders inzetten voor de periode 2025 tot en met 2030. Vanaf 2025 ontvangt de RUD NML hiervoor een bedrag van € 0,15 mln. Dit bedrag wordt ten laste gebracht van het  begrotingsresultaat. Bijdrage bedrijfvoeringskosten RUD NML vanaf 2026, bedrag € 0,21 mln. Dit bedrag wordt ten laste gebracht van het  begrotingsresultaat.

Overige bijstellingen

De begrote legesinkomsten in 2025 worden met € 1,79 mln. neerwaarts bijgesteld. Vanaf 2026 en volgende jaren bedraagt de neerwaartse bijstelling € 0,84 mln.

Het aantal vergunningaanvragen, waarvoor leges betaald moeten worden, is in de eerste helft van 2025 lager dan verwacht. Dit komt doordat veel aanvragen al vóór 1 januari 2024 zijn ingediend onder de oude wetgeving. Daarnaast zijn vergunningaanvragen en projecten complexer geworden door ontwikkelingen in het klimaat- en milieubeleid en internationale onzekerheid. Ook zorgt de recente jurisprudentie over stikstof ervoor dat vooral in de bouwsector en bij bedrijven meer onzekerheid en terughoudendheid is bij het indienen van aanvragen.

De personeelskosten gaan elk jaar met € 0,30 mln. omhoog, vanwege de loonstijgingen volgens de CAO Provincies.

Kwaliteit (indicator)
• Groen

Tijd (indicator)
• Groen

Geld (indicator)
• Oranje