5.1.2. Toekomstbestendige woonruimte

Omschrijving

Met de Wet versterking regie Volkshuisvesting (WvrV), heeft de Provincie sinds 1 juli 2026 ook een wettelijke taak gekregen op het woondossier. Regie van de Rijksoverheid en de Provincie op de woningmarkt wordt via deze wet versterkt door een versteviging van het juridisch instrumentarium. Als Provincie hebben wij een stimulerende, ondersteunende en aanjagende rol richting partners om aan de gemaakte afspraak uit de Woondeal Limburg van minimaal 29.550 woningen te voldoen en om daar waar zich kansen aandienen, bij te dragen aan de ambitie van 20.000 extra woningen. In het eerste kwartaal van 2027 wordt de Woondeal geactualiseerd. De ambitie krijgt vorm. Met grootschalige woningbouw, zoals gepresenteerd in de vorm van ‘Limburg Centraal’, woningbouw bij de IC-stations, maar ook kijken we naar de stads- en dorpsranden (het straatje erbij). De samenwerking tussen de overheden, woningcorporaties, markt en bewoners wordt steeds verder geïntensiveerd en wordt aan verschillende tafels verankerd in duidelijke afspraken over de bouwprogrammering (actualisatie in eerste kwartaal 2027) en ieders aandeel daarbinnen.

Met de geactualiseerde Woondeal en bijbehorende woningbouwprogrammering, de Omgevingswet en de Wet versterking regie op de Volkshuisvesting wordt meer regie van de provincie en gemeenten gevraagd om de woningbouwopgave op te lossen. Om gemeenten te ondersteunen in deze nieuwe uitvraag, met als doel versnelling van de woningbouw, zullen we de middelen voornamelijk inzetten voor capaciteitsondersteuning bij gemeenten, te verdelen over een divers instrumentarium en proces- en uitvoeringsmiddelen.

Voor Limburg is de totaalopgave complex. Nieuwbouw, verbouw en herbouw zijn communicerende vaten, niet los van elkaar te zien en hangen samen met de kenmerken van de beschikbare locaties en de omliggende wijken. Overheden bouwen geen huizen of hebben deze in bezit. Daar komt nog bij dat Limburg een grensprovincie is en woningmarktontwikkelingen aan de andere zijden van de landsgrenzen altijd in zekere mate van invloed en tevens lastig te voorspellen zijn. Dit alles vergt een intensief samenspel tussen overheden, corporaties, markt en bewoners, flexibiliteit en een integrale toekomstgerichte blik.

Rol Provincie: ondersteuner, procesmanager, partner

Kwaliteit

We acteren langs 3 lijnen:
1. Versnelling uitvoering Woondeal;
2. Limburgse aanpak bebouwde omgeving;
3. Regie op de Volkshuisvesting en verrijken Woondeal.

Het belangrijkste doel is de woningbouw sneller te laten verlopen en de Woondeal 2022-2030 uit te voeren. Om dit doel te bereiken, zijn vijf deelprojecten opgesteld die nauw met elkaar verbonden zijn. Deze projecten helpen gemeenten bij het uitvoeren van hun taken die te maken hebben met de Woondeal. Ook ondersteunen ze bij het maken van producten die nodig zijn vanwege de Wet versterking regie op de Volkshuisvesting.

We werken met een ‘Versnellingsmenu’, dat bestaat uit de volgende 5 projectlijnen:

Extra capaciteit voor gemeenten in regionaal verband: wordt samen met de 3 regio’s (Noord, Midden en Zuid) nader uitgewerkt.
Kennisdeling en -ontwikkeling: zittend personeel en zij-instromers (corporaties, waterschap, makelaars, marktpartijen zoals ontwikkelaars en aannemers, adviseurs zoals architecten en RO/woon beleidsmedewerkers gemeenten en Provincie). Tevens wordt aan bestuurlijke kennisdeling gewerkt.
Kansrijk aanspreken van Rijksregelingen (ondersteunen van gemeenten om de complexe regelingen kansrijk aan te spreken).
Versnellingstafels (provinciaal om oplossingen voor Limburgse knelpunten te vinden en te agenderen op de landelijke tafel en regionale versnellingstafels om locatie- of projectspecifieke knelpunten op te lossen).
Standaardisatie en uniformiteit (bijvoorbeeld in de bouwstroom (procedures en certificering), maar ook bij het opstellen van de benodigde documenten).

Limburgse Aanpak bebouwde omgeving
Binnen dit traject werken we aan drie onderdelen.

Als eerste werken we aan verstedelijking langs de lijn van Limburg Centraal. We ontwikkelen een strategie voor duurzame verstedelijking van de zes Limburg Centraal gemeenten (Maastricht, Heerlen, Sittard-Geleen, Weert, Roermond en Venlo), en stimuleren de ontwikkeling van deze gebieden als locaties voor wonen, werken en verblijven.

Ten tweede wordt het proces ‘Straatje erbij’ verder uitgewerkt. ‘Straatje erbij’ ziet erop om kleinschalige locaties voor nieuwe woningen aan de randen van steden en dorpen aan te dragen en mogelijk te maken waar dat wenselijk is. Met het oog daarop zijn er wijzigingen in de Provinciale Omgevingsvisie en Omgevingsverordening doorgevoerd. Vervolgstap is dat alle woningbouwplannen binnen een gemeente (incl. Straatjes erbij) worden opgenomen in een integraal plan. Conform POVI wordt in de Omgevingsverordening opgenomen dat gemeenten inzichtelijk maken welk deel van de overeengekomen opgave binnenstedelijk gerealiseerd kan worden en welk deel niet. We vragen daarvoor van gemeenten een samenhangende integrale onderbouwing.

Ten derde wordt de rol van de Provincie op het gebied van bestaande woningen en de herontwikkeling van wijken verder uitgewerkt.

Regie op de Volkshuisvesting en actualisatie Woondeal/Limburgse Woningbouwprogrammering
De wet Versterking regie op de Volkshuisvesting verplicht Rijk-Provincie-Gemeenten om een Volkshuisvestingsprogramma vast te stellen. In deze documenten is vastgelegd ‘waar, hoeveel en voor wie’ woningen worden gebouwd. Hierbij dient ook de bestaande voorraad te worden betrokken. In het ‘voor wie’ zit specifieke aandacht voor diverse aandachtsgroepen. Deze kunnen én in de nieuwbouw (2/3e betaalbaar en 30% sociaal), maar ook in de bestaande voorraad huisvesting voorkomen (bijvoorbeeld via een gemeentelijke Huisvestingsverordening en Urgentieregeling, waar de Provincie een adviserende rol bij heeft).
De actualisatie van de Woondeal en Limburgse Woningbouwprogrammering heeft betrekking op de juiste verdeling van de woningvoorraad voor verschillende doelgroepen. We gaan door met het organiseren van de Woonkeuken, de Woonkamer en met de ambtelijke en bestuurlijke overleggen op regionaal niveau. Eind 2026 wordt de geactualiseerde Woondeal en Limburgse Woningbouwprogrammering opgeleverd. Besluitvorming hierover vindt plaats in het eerste kwartaal van 2027. Verder stellen we in 2027 het provinciaal Volkshuisvestingsprogramma op.

Limburg Centraal

Limburg Centraal is een samenwerking tussen het Rijk, de Provincie, de zes intercitygemeenten, Waterschap Limburg, en Enexis. Ook de partners zoals ProRail, Arriva en NS worden hierbij betrokken. Gezamenlijk werken zij aan de ambitie om te verstedelijken in de stationsgebieden met onder meer ruimte voor meer dan 30.000 woningen in de stationsgebieden van de zes intercitysteden.

In 2027 zetten we de volgende stap in de uitvoering van de verstedelijking Limburg Centraal. Dat doen we langs twee lijnen: enerzijds maken we een Verstedelijkingsagenda waarin we concreet maken wat we wanneer gaan doen om de strategie te realiseren. Anderzijds maken we samen met de gemeenten en andere betrokken partners per stationsgebied concrete afspraken over de ontwikkeling, samenwerking en financiering van de diverse gebieden. Op basis van deze gebiedsafspraken zetten we het Provinciaal Verstedelijkingsbudget van € 50 miljoen in voor de uitvoering van de eerste projecten.

Hiervoor is in juni 2026 een belangrijke basis gelegd met de vaststelling van het Uitvoerings- en Bestedingenkader voor het Provinciaal Verstedelijkingsbudget door Provinciale Staten. Dit kader stimuleert de uitvoering van de verstedelijkingsstrategie, waarmee de colleges, het dagelijks bestuur van het Waterschap en het BO Leefomgeving in september 2026 hebben ingestemd.

Samenvattend: de verstedelijkingsstrategie (2026) vormt het gezamenlijke kader voor de verdere ontwikkeling van de stationsgebieden, de verstedelijkingsagenda (2027) geeft aan wanneer we wat gaan doen, en in het gebiedsconvenant (2027) en de gebiedsafspraken per Focusgebied stimuleren we de uitvoering op gebiedsniveau, onder meer door inzet van het Verstedelijkingsbudget.

Bestaande woningvoorraad en herstructurering
In het kader van het opstellen van het Volkshuisvestingsprogramma wordt een aanpak bestaande woningvoorraad en herstructurering meegenomen, aangezien dit het meest geschikte instrument daarvoor is.

Regie op de Volkshuisvesting en actualisatie Woondeal/woningbouwprogrammering
In het eerste kwartaal van 2027 wordt de Woondeal en de bijbehorende woningbouwprogrammering geactualiseerd.

Provinciaal volkshuisvestingsprogramma
We zullen een provinciaal volkshuisvestingprogramma opstellen dat beleidsmatig antwoord geeft op de vragen “voor wie, hoeveel, waar en wanneer gaan we woningen bouwen?”. Het volkshuisvestingsprogramma is een instrument om het beleid uit de POVI uit te werken en te concretiseren. Daarbij moet worden aangegeven hoe we zorg dragen voor voldoende woongelegenheid en welke acties we gaan ondernemen ter bevordering van voldoende woongelegenheid. Het opstellen gebeurt in samenwerking en afstemming met externe partijen. Het provinciaal Volkshuisvestingsprogramma dient in concept uiterlijk 1 juli 2027 gereed te zijn en vastgesteld uiterlijk 31 december 2027.

Startersregeling

De huidige Startersregeling loopt tot 2027. Eind 2027 moeten Provinciale Staten een beslissing nemen om de regeling al dan niet te verlengen en in welke vorm. Ten behoeve van dit besluit zal vanaf begin 2027 een grootschalige evaluatie van de regeling plaatsvinden.

Tijd

In 2027 is het woningaanbod ten opzichte van 2023 verbeterd door de beschikbaarheid van meer (betaalbare) woningen.
In 2027 zijn 17.500 woningen uit de Woondeal gerealiseerd.
In 2027 past het woningaanbod bij de woningbehoefte zoals onderschreven in de Limburgse Woondeal.
In 2027 zijn minstens 3.000 woningen van de ambitie van 20.000 woningen (planologisch) verankerd, waaronder de woningen bij locaties rondom OV-knooppunten.
In 2027 draagt de Provincie bij aan een effectieve samenwerking met gemeenten, marktpartijen, woningcorporaties en het Rijk om woningen uit de Woondeal Limburg te realiseren.
In 2027 geeft het provinciale Volkshuisvestingsprogramma duidelijkheid over de provinciale opgave.
In 2027 geven we samen met de gemeenten concrete invulling aan de ambities uit de Limburgse Aanpak Bebouwde Omgeving (LABO).

Geld

Het budget voor het product 5.1.2. Toekomstbestendige woonruimte bedraagt € 4,00 mln. Dit bestaat uit € 2,12 mln. aan reguliere middelen en € 1,88 mln. aan personeelskosten. De reguliere middelen worden ingezet voor de woondeals en plancapaciteitsmonitor. En voor de flexibele inzet gebiedsspecifiek maatwerk binnen Limburg Centraal.

Nieuwe middelen

Voor de uitvoering van het Beleidskader 'Leefbare Steden en Dorpen' zijn in deze begroting voor 2027 de volgende lasten opgenomen:

€ 0,61 mln. inzet SPUK Woondeals (GS 07-07-2026). Dit bedrag wordt gedekt uit de SPUK Woondeals 3e tranche.
€ 0,13 mln. Expo Real 2027 (GS 12-05-2026). Dit bedrag wordt gedekt uit het begrotingsresultaat.