2. § Weerstandsvermogen en risicobeheersing

De paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing geeft inzicht in de financiële risico’s die de Provincie loopt. In deze paragraaf worden de risico’s beschreven die financiële gevolgen kunnen hebben, die niet (volledig) afgedekt zijn door beheersmaatregelen.
Het gaat dus om de financiële restrisico’s die gedekt moeten worden uit het beschikbare weerstandsvermogen (op concernniveau).
Deze paragraaf bevat minimaal een uiteenzetting van de wettelijk verplichte onderdelen:

1. het beleid inzake de weerstandscapaciteit en de risico’s;
2. een inventarisatie van de weerstandscapaciteit;
3. een inventarisatie van de risico’s;
4. beoordeling en overzicht kengetallen in relatie tot de financiële positie.

De Provincie Limburg presenteert daarnaast de confrontatie tussen de risico’s en beschikbare weerstandscapaciteit en biedt aan het begin van deze paragraaf de conclusie over het weerstandsvermogen.
Uit onderstaande tabel blijkt dat de beschikbare weerstandscapaciteit voldoende is om de (gewogen) risico’s af te dekken. Op het (incidentele) weerstandsvermogen is een zodanig groot surplus aanwezig, dat dit ruim voldoende is om meerjarig als buffer te dienen voor het benodigde weerstandsvermogen, dankzij de sterke positie van het provinciale Eigen Vermogen. In de onderdelen b en c worden de in de onderstaande tabel genoemde onderdelen toegelicht.

Omschrijving

De (gewogen) risico’s in de begroting 2027, waarvoor nog geen maatregelen zijn getroffen en die van materieel belang zijn voor de provinciale financiële positie bedragen € 8 mln. Dit is substantieel lager dan de risico-inschatting die gemaakt is bij de jaarrekening 2026 die op € 32 mln. lag.

Deze daling is vooral het gevolg van het verwerken van de voorlopige uitkomsten van de herrijking provinciefonds in de najaarsrapportage 2026 en bijbehorende meerjarenraming. Daardoor wordt de financiële impact hiervan verwerkt als een structureel lagere baat in de begroting, in plaats van een onzekere, nog niet vastgelegde gebeurtenis. 

Door deze verwerking neemt het risicoprofiel af, en daarmee de benodigde weerstandscapaciteit voor dit onderdeel.

Er is naar gestreefd om de risico’s zoveel mogelijk gekwantificeerd in beeld te brengen, met inachtname van het wettelijke kader. De belangrijkste risico’s worden onderstaand gepresenteerd. Bij de uitwerking wordt ingegaan op een aantal relevante aspecten: de omschrijving van het risico, de mogelijke financiële impact, duidelijkheid over de hoogte van de financiële relatie, een schets van de belangrijkste ontwikkelingen en tot slot een overzicht van de belangrijkste beheersmaatregelen.

De 3 grootste risico’s met materiële impact op het weerstandsvermogen worden hieronder beschreven. Hierbij wordt de opmerking geplaatst dat de risico’s in deelnemingen en leningen hier niet worden meegenomen, deze zijn reeds gedekt middels de risicoreserve financieel instrumentarium sturing in samenwerking.

1. Informatieveiligheid
Inleiding
Het opnemen van informatieveiligheid als bedrijfsrisico betreft de formalisering van een opgave die binnen de Provincie Limburg reeds langere tijd bestuurlijke en ambtelijke aandacht heeft. Deze opgave vloeit voort uit het Strategisch Informatiebeleid Limburg (SIBL) en uit de betrokkenheid van Provinciale Staten, die jaarlijks worden geïnformeerd via de mededeling portefeuillehouder inzake informatieveiligheid.
In de afgelopen jaren is stapsgewijs gewerkt aan het versterken van de digitale weerbaarheid, onder meer via bewustwording, periodieke risicoanalyses, penetratietesten en de verdere inrichting van de governance, met als doel dat de Provincie Limburg aantoonbaar digitaal weerbaar en bestuurlijk in control is, zodat provinciale dienstverlening, besluitvorming en maatschappijkritische processen betrouwbaar kunnen blijven functioneren en gevoelige informatie adequaat wordt beschermd.

Op basis van de uitgevoerde risicoanalyses en de opname hiervan in de weerstandsparagraaf wordt het reeds langer onderkende risicobeeld explicieter, financieel geduid en bestuurlijk beter navolgbaar gemaakt. Dit is in lijn met de toegenomen cyberdreiging, aangescherpte wet- en regelgeving, waaronder NIS2 en de Cyberbeveiligingswet (Cbw), en de bredere ontwikkeling die ook bij andere provincies zichtbaar is. Hiermee wordt beoogd de beheersing van digitale risico’s aantoonbaar te versterken, de continuïteit van de provinciale bedrijfsvoering en maatschappelijke taken te borgen en tijdig te voldoen aan geldende en komende wettelijke verplichtingen. 

Financiële impact
In de begroting en meerjarenramingen wordt rekening gehouden met eventuele informatieveiligheidsrisico’s welke kunnen optreden als gevolg de vier grootste onderkende risico’s.

Omschrijving van het risico
Door de toenemende digitalisering, in de bedrijfsvoering, maar vooral ook steeds meer in de primaire processen, worden de risico’s op het gebied van informatieveiligheid groter. Als basisnorm hanteert de provincie de (verplichte) Baseline Informatieveiligheid Overheid (BIO 2.0). Deze geldt als integraal kader voor alle overheden. Bovendien is op basis van de Europese NIS2 richtlijn de nieuwe Nederlandse implementatiewet Cbw (=Cyberbeveiligingswet) in werking getreden op 15 augustus 2026. Sindsdien gelden de zorgplicht, meldplicht en het toezicht op naleving.

De provincie beheert ook maatschappijkritische infrastructuur zoals de verkeersregelinstallaties en pompen en gemalen, welke gezien worden als Operationele Technologie (OT) conform de Cbw.  

Met de komst van nieuwe digitale ontwikkelingen zoals AI, is het van belang dat we onze informatie en toegang tot de informatie op een risico gebaseerde manier classificeren. Ook de kwaliteit en betrouwbaarheid van onze data vraagt aandacht omdat onjuiste of onvolledige informatie direct invloed kan hebben op onze besluiten en maatschappelijke inrichtingskeuzes.  

Op basis van een risicogebaseerde aanpak zijn er vier grote(re) risico’s onderkend met een maximaal risico van € 11 mln met een impact (incidenteel) op het weerstandsvermogen van € 3,3 miljoen.  

Termijn duidelijkheid
Meer duidelijkheid over de omvang van de verplichtingen ontstaat naar verwachting medio 2026 bij inwerkingtreding van de Cyberbeveiligingswet (Cbw). Het risico wordt gekarakteriseerd als incidenteel: de financiële impact ontstaat op het moment dat het risico zich voordoet en vormt geen structurele toevoeging aan de begroting. Wel is de provincie hier, door de voortdurende digitalisering en de dynamische dreigingsomgeving, jaarlijks opnieuw aan blootgesteld, met een omvang die per jaar kan fluctueren. Herijking vindt jaarlijks plaats via de risicoanalyses.

Vanaf de begroting van 2016 is in het BBV (Besluit Begroting en Verantwoording) vastgelegd dat in deze paragraaf zes verplichte kengetallen moeten worden opgenomen. Naast deze kengetallen moet ook worden beoordeeld hoe ze samenhangen en wat dit betekent voor de financiële positie van de Provincie. Samen geven de kengetallen en de beoordeling een duidelijk beeld van de financiële situatie.  

Vanaf de begroting van 2017 moeten daarnaast ook de verwachte balansen worden opgenomen in de begroting en de meerjarenraming. Dit geeft Provinciale Staten beter inzicht in zaken zoals investeringen, het gebruik van reserves en voorzieningen, en de financieringsbehoefte. Op basis van deze verwachte balansen kunnen de verplichte kengetallen worden berekend voor de periode 2025-2030. Het is belangrijk om te weten dat er op landelijk niveau geen vaste normen zijn vastgesteld voor deze kengetallen.

De voorgeschreven kengetallen worden één voor één uitgelegd en toegelicht.

De cijfers voor de netto schuldquote, de netto schuldquote aangepast voor alle verstrekte leningen, de solvabiliteitsratio en het kengetal grondexploitatie hebben te maken met de balans. Uit de uitleg hieronder blijkt dat de financiële reserves afnemen. De solvabiliteitsratio laat zien dat er voldoende financiële buffer is en dat het risico rondom de grondexploitatie erg klein is.

De cijfers over de structurele exploitatieruimte en de belastingcapaciteit gaan over de inkomsten en uitgaven van de provincie. Uit de berekeningen blijkt dat de structurele inkomsten voldoende zijn en dat er ruimte is om deze inkomsten te verhogen. De onbenutte belastingcapaciteit was in 2026 € 89,1 miljoen. In de programmabegroting van 2027 is dit gestegen naar € 89,8 miljoen.

Hieruit kunnen we concluderen dat de financiële situatie van de Provincie Limburg als voldoende beschouwd kan worden.

De netto schuld laat zien hoe groot de schulden van de Provincie zijn in vergelijking met het eigen geld. De netto schuldquote geeft aan hoe zwaar de rente en aflossingen drukken op de begroting. Dit wordt berekend door het verschil tussen de eigen middelen en de schulden te vergelijken met de inkomsten, zonder rekening te houden met veranderingen in de reserves.

Om te begrijpen of er sprake is van doorlenen, wordt de netto schuldquote op twee manieren weergegeven: met en zonder doorgeleende bedragen. Zo wordt duidelijk wat het aandeel van de verstrekte leningen is en wat dit betekent voor de totale schuldenlast.

Een negatieve schuldquote betekent dat er meer geld beschikbaar is dan nodig. Dit overschot wordt kleiner door investeringen in projecten. Als er meer geld nodig is, moet er extra financiering geregeld worden.

Door de doorgeleende bedragen mee te nemen in de netto schuldquote, wordt duidelijk hoeveel er wordt doorgeleend. Dit laat zien welk deel van de leningen is uitgeleend en wat dit betekent voor de totale schulden. Hierdoor nemen de overschotten toe. Als we beide schuldquotes vergelijken, blijkt dat er een aanzienlijk bedrag wordt doorgeleend.

Deze ratio geeft inzicht in de mate waarin de Provincie in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Het geeft het eigen vermogen weer als percentage van het balanstotaal. Het eigen vermogen bestaat uit de reserves en het resultaat uit het overzicht van baten en lasten.

De solvabiliteitsratio is een maat voor de weerbaarheid van de Provincie. De mate van weerbaarheid in combinatie met de andere kengetallen geeft een indicatie over de financiële positie van de Provincie. Als we het vreemd vermogen beschouwen, zien we dat dit met name bestaat uit overlopende passiva. Dit betreft voor een substantieel deel beschikte subsidies. Gezien de hoogte van het vreemd vermogen kunnen we concluderen dat de berekende ratio ruim voldoende is om aan de financiële verplichtingen te voldoen. Er is sprake van een zeer gezonde vermogenspositie.

In het verleden is gebleken dat de grondexploitaties een forse impact kunnen hebben op de financiële positie van Provincies. De boekwaarde van de grondposities zijn van belang. Deze moeten worden terugverdiend bij verkoop. De omvang van de boekwaarde van de gronden wordt gerelateerd aan de baten exclusief de mutaties in de reserves. De waarde staat nu negatief, als gevolg van vooruitontvangen inkomsten op onze projecten. De vraag is uiteindelijk wat de projecten opleveren in financiële zin. De paragraaf grondbeleid geeft hier inzicht in.

De omvang van de grondexploitatie is bij de Provincie gering. Er is dan ook geen sprake van een materieel risico.

Voor de beoordeling van het structurele en reële evenwicht van de begroting is het onderscheid tussen structurele en incidentele baten/lasten van belang. Het structurele begrotingssaldo wordt berekend door de totale baten en lasten te verminderen met de incidentele baten en lasten.

Incidentele baten en lasten zijn eenmalige inkomsten en uitgaven waarbij een duidelijke einddatum bekend is. Het onderscheid tussen structurele en incidentele posten is vastgelegd in een notitie van de commissie BBV. De structurele exploitatieruimte wordt berekend door het saldo van de structurele baten en lasten, samen met de structurele toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves, te delen door de totale baten (zonder mutatie van reserves).

Een positief kengetal betekent dat we een positief saldo hebben tussen de structurele baten/lasten en de onttrekking/toevoegingen aan de reserves. Het betekent dat er flexibiliteit zit in de begroting.
Als gevolg van nadelige effecten van structurele baten (herijking) uit o.a. provinciefonds en leges enerzijds en o.a. hogere structurele lasten  anderzijds, daalt de structurele exploitatieruimte. 

Een Provincie heeft de mogelijkheid het aantal opcenten te verhogen tot het maximaal te heffen aantal opcenten zoals dat door het Rijk wordt bepaald. De belastingcapaciteit van Provincies wordt berekend door het aantal opcenten in jaar t (het begrotingsjaar) te relateren aan het gemiddelde van het aantal opcenten van alle Provincies in jaar t-1 en uit te drukken in een percentage.

Onze opcenten worden jaarlijks, conform het Coalitieakkoord 2023-2027, verhoogd op basis van de indexatie conform de Meicirculaire van het lopende jaar, in dit geval 2026 (zoals opgenomen in de financiële grondslagen bij deze programmabegroting).
Als gevolg van deze jaarlijkse indexatie zien we dat we in 2027 net boven het landelijke gemiddelde uitstijgen.