4.2.1. Gezond en veilig leefmilieu

Er wordt meer prioriteit gesteld komende periode aan een gezond en veilig leefmilieu. De Provincie pakt een regulerende rol op zich en beschermt op die manier haar inwoners tegen ongeoorloofde en ongewenste risico’s. 

Stand van zaken moties/amendementen

Gewijzigde Motie 3015 Berghorst c.s. inzake Onderzoek de gezondheidseffecten van Chemelot

Deze motie is uitgevoerd. Limburg heeft zich aangemeld voor de landelijke pilots van het Rijk die in 2026 starten naar aanleiding van de Actieagenda Industrie en omwonenden waar de gezondheidsverkenning Chemelot onderdeel vanuit maakte. In 2027 zetten we deze inzet voort en vertalen we de opgedane inzichten waar mogelijk naar onze provinciale aanpak voor een gezonde en veilige leefomgeving.

Rol Provincie: toetser, ondersteuner, procesmanager, subsidiënt, financier

Om onze doelen te realiseren, betrekken we milieu- en gezondheidseffecten actief bij onze eigen ruimtelijke plannen, projecten en programma’s. We werken doelgericht aan de uitvoering van het beleidskader Nieuwe energie en schoon leefmilieu, waarbij de modulaire aanpak concretiserend milieubeleid als basis dient voor thematische uitwerkingen. In 2027 zetten we een volgende stap in het transparant en gebiedsgericht inzichtelijk maken van de kwaliteit van de leefomgeving. Daarbij laten we de door het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) ontwikkelde stapeltool ‘Kwetsbaarheid en kansen in de stapeling van omgevingsfactoren’ nader uitwerken voor Limburg. Daarnaast leveren we een actieve bijdrage aan de kwaliteit van de leefomgeving door advies te geven bij plannen en projecten van andere overheden waaronder de MER-procedures (MilieuEffectRapportage), zodat milieu- en gezondheidseffecten ook daar volwaardig worden meegewogen.

Wat doen we in 2027 voor specifieke milieuthema's:  

Luchtkwaliteit

We bevorderen de kwaliteit van de leefomgeving onder andere door het verminderen van emissies van, en de blootstelling aan, luchtverontreinigende stoffen. Door:

• Het meten van luchtkwaliteit op leefomgevingsniveau: via het luchtmeetnet meten en analyseren we de luchtkwaliteit, inclusief ultrafijnstof (onderdeel Schone Luchtakkoord);
• Project Grenzeloos Meten 2.0: we voeren, samen met gemeenten in Noord-Limburg, (sensor)metingen naar geur, fijnstof en de beleving van de luchtkwaliteit uit;
• Scholieren meten luchtkwaliteit (snuffelfiets): wij verstrekken subsidies (50% van de kosten) aan gemeenten voor het laten meten van luchtkwaliteit door middelbare scholieren. Het schoolproject maakt leerlingen bewust van de luchtkwaliteit, door hen actief te betrekken bij het meten van fijnstof en stikstofdioxide (onderdeel Schone Luchtakkoord);
• Update Centraal Instrument Monitoring Luchtkwaliteit (CIMLK): we actualiseren de bijdrage vanuit wegverkeer en veehouderijen in Limburg. Daardoor ontstaat er landelijk een gedetailleerd beeld van de luchtkwaliteit in 2030 en wordt duidelijk of deze voldoet aan de nieuwe omgevingswaarden per 2030;
• Omgevingswaarden per 2030: Per 2030 gelden er nieuwe omgevingswaarden voor luchtkwaliteit. We werken mee aan de ontwikkeling van de aanpak van het Rijk, samen met gemeenten, om de overschrijdingen per 2030 in Limburg terug te dringen;
• Extra inzet reductie (Zeer Zorgwekkende Stoffen) ZZS - meetpilot: bij de Jaarstukken 2025 hebben we al vermeld dat er door de inzet van de Omgevingsdienst Zuid-Limburg (ODZL) een exponentiele lijn zit in in de ingediende Vermijdings- en Reductieprogramma's (VRP's), daar heeft de ODZL in het voorjaar nog extra inzet op gepleegd. We hebben daarom bij de Jaarstukken 2025 al aangekondigd dat we het budget dat is beschikbaar gesteld voor reductie van ZZS verschuiven van administratief toezicht naar controles in het veld. We combineren dit meettoezicht met de meetpilot van het Rijk als opvolging van de Gezondheidsverkenning Chemelot. De meetpilot zal een looptijd hebben tot naar verwachting eind 2028;
• Verkennen geurbeleid: we verkennen of de landelijke handreiking voor geur doelmatig en doeltreffend kan worden vertaald naar beleid voor bedrijven onder provinciaal bevoegd gezag. Daarmee zijn we in 2026 gestart naar aanleiding van de landelijke handreiking voor geur (die eind 2025 is gepubliceerd) die recht doet aan de nieuwe wetenschappelijke inzichten voor geurhinder en streven we af te ronden in het eerste kwartaal 2027;
• Geitenmoratorium: het Rijk werkt momenteel aan beleid voor geitenhouderijen en de daarmee gepaarde gaande risico's voor longontsteking voor omwonenden. Dit volgen we nauwgezet. Afhankelijk van de inzet van het Rijk bereiden we vervolgstappen voor. 

Geluid & stilte

Door de geluidbelasting terug te dringen, worden de negatieve gezondheidseffecten die samenhangen met geluid van verkeer (zoals (ernstige) hinder en slaapverstoring) beperkt. Als tegenhanger van gebieden met geluidshinder hebben we ook stiltegebieden, waar Limburgers in rust kunnen verblijven. Dat doen we door: 

• Geluidsproductie Plafonds (GPP's): we werken aan de invoering van GPP’s voor industrieterreinen (Chemelot en VDL Nedcar). De GPP’s begrenzen de maximale hoeveelheid geluid die een bron, zoals een weg of industrieterrein, mag produceren;
• Monitoring GPP Provinciale wegen: voor de in 2026 vastgestelde GPP voor Provinciale wegen wordt een door de wet benodigde monitoringsystematiek opgesteld en geïmplementeerd;
• Geluidboekhouding GPP Provinciale wegen: het ontwikkelen en implementeren van een wettelijk benodigde geluidboekhouding voor de GPP voor Provinciale wegen;
• Saneringslijst GPP Provinciale wegen: het opstellen van de wettelijk vereiste een saneringslijst voor woningen langs provinciale wegen;
• Innovatieve geluidmaatregelen bij provinciale wegen: we doen een pilot om te komen tot nieuwe maatregelen tot het reduceren van geluidshinder door provinciale wegen. We borduren voort op de in 2026 gemaakte verkenning;
• Geluidreducerend asfalt: we leggen bij projecten en onderhoud aan wegen geluidreducerend asfalt aan op in het Limburgs Actieplan Geluid 2024-2029 aangewezen locaties;
• Monitoring stiltegebieden: in 2027 wordt weer de vierjaarlijkse monitoring van de geluidsbelasting in stiltegebieden uitgevoerd. 

Afval 

De kwaliteit van de leefomgeving wordt ook verbeterd door het beperken van het ontstaan van afvalstoffen dan wel het optimaliseren van de inzet van afvalstoffen in een circulaire economie. Daar zetten we op in door: 

• CE (Circulaire Economie) en VTH: we bouwen kennis op (inclusief kansen en knelpunten) op het gebied van afval & CE binnen het VTH-instrumentarium. We ontwikkelen een aanpak hoe de IPO Bouwstenenvisie 2.0 in het VTH-instrumentarium kan worden geïmplementeerd;
• Beleid Brandveiligheid Afvalverwerkers: In 2027 ronden we de verkenning naar de mogelijkheid om beleid op te stellen om het risico op branden bij afvalverwerkers te beheersen af;
• Nazorg stortplaatsen: we voeren onze taken uit met betrekking tot de eeuwigdurende nazorg na sluiting van stortplaatsen, ingediende nazorgplannen worden beoordeeld. Voor Stortplaats Weert wordt in 2027 de eindinspectie afgerond;
• Uitwerking beleid financiële zekerheidsststelling voor afvalverwerkers: na oplevering van de handreiking maken we een uitwerking van het beleid voor afvalverwerkers in Limburg.

Omgevingsveiligheid

Naast het bevorderen van de gezondheid van de Limburgers is ook het doel om risico's op zware ongevallen met gevaarlijke stoffen te verminderen. Dat doen we door:

• Tellen vervoer gevaarlijke stoffen: we tellen het vervoer van gevaarlijke stoffen over de relevante provinciale wegen om zo beter inzicht te krijgen in de risico’s afkomstig van de provinciale wegen;
• Analyse vervoersaantallen gevaarlijke stoffen: in 2027 wordt de opdracht afgerond met een analyse van het vervoer gevaarlijke stoffen over provinciale wegen om zo beter risico-inschattingen te maken;
• Beheer & onderhoud risicokaart: we beheren en onderhouden de risicokaart. Deze kaart geeft een beeld van de risico's in de leefomgeving;
• Uitvoeren veiligheidsafspraken Chemelot: we voeren de afspraken uit die na afronding van het veiligheidsconvenant ‘Voor een veilige ontwikkeling van Chemelot en haar omgeving’ zijn gemaakt.

Luchtvaart

Luchtvaart heeft directe invloed op aspecten zoals de luchtkwaliteit, geluidshinder, externe veiligheid en de bodemkwaliteit. Om de impact hierop zo klein mogelijk te maken doen we in 2026:

• Deelname Commissies Regionaal Overleg: samen met het Rijk en gemeenten en omwonenden spreken we met de (betreffende) luchthaven over de impact van de luchthaven op de leefomgeving;
• Subsidiëren Klachten Informatie Centrum Luchtverkeer (KICL): wij subsidiëren een centrum waar burgers terecht kunnen met meldingen en vragen over luchtvaart. Het KICL maakt analyses van de overlast ten behoeve van de Commissies Regionaal Overleg;
• Subsidie Geluidmeetnet AWACS (Airborne Warning and Control System): een geluidmeetnet meet de geluidbelasting door de AWACS in Geilenkirchen. Hiervoor is een subsidie verleend voor de periode 2025 - 2027;
• Pilot drones: In 2027 voeren we de pilot om drones meer ruimte te geven bij het opstijgen en landen buiten luchthavens om zo de regeldruk te verminderen. Deze pilot loopt door tot in 2028. 

De advisering over projecten, ontwikkelen van producten en uitvoering van activiteiten vinden plaats binnen de wettelijke termijn of de afgesproken tijdsperiode.

• In het eerste kwartaal 2027 streven we naar oplevering van de stapeltool 'Kwetsbaarheid en kansen in de stapeling van omgevingsfactoren'.

Luchtkwaliteit en ZZS

• Jaarlijks worden metingen bij bedrijven en in de leefomgeving uitgevoerd en een jaarrapportage van de leefomgevingskwaliteit gepubliceerd. 
• In 2027 worden subsidies verstrekt aan scholen voor de snuffelfiets (meten luchtkwaliteit door scholieren).
• In 2027 wordt de extra aandacht op het aanleveren van VRP's door bedrijven gecontinueerd. In 2029 moet het laatste VRP zijn ingediend. 
• In 2027 wordt gewerkt aan de meetpilot als opvolging van de Gezondheidsverkenning Chemelot. Deze wordt naar verwachting eind 2028 afgerond. 
• Naar verwachting wordt in het eerste kwartaal 2027 de verkenning naar geurbeleid voor provinciale bedrijven opgeleverd.

Geluid en stilte

• De Geluidproductieplafonds voor regionale industrieterreinen worden in 2027 vastgesteld.
• De monitoringsystematiek, geluidboekhouding en saneringslijst voor GPP's voor Provinciale wegen wordt in 2027 geïmplementeerd. 
• In 2027 wordt de pilot voortgezet om een innovatieve geluidsmaatregel bij een provinciale weg uit te voeren.
• In 2027 wordt een monitoring van het geluidsniveau in stiltegebieden uitgevoerd. 

Afval

• In 2027 is een aanpak ontwikkeld voor de implementatie van de Bouwstenenvisie 2.0 CE en VTH.  
• In 2027 is de verkenning beleid brandveiligheid afvalverwerkers afgerond.
• In 2027 is de eindinspectie van de stortplaats Weert afgerond en ingediende nazorgplannen beoordeeld.
• In 2027 is beleid financiele zekerheid voor afvalverwerkers uitgewerkt.

Omgevingsveiligheid

• In de periode 2022 t/m 2026 is het vervoer van gevaarlijke stoffen op provinciale wegen geteld. In 2027 wordt de opdracht afgerond met een analyse van het vervoer gevaarlijke stoffen over provinciale wegen om zo beter risico-inschattingen te kunnen maken. 
• We beheren en onderhouden doorlopend de risicokaart.
• In 2027 worden de afspraken gemaakt na afronding van het veiligheidsconvenant Chemelot uitgevoerd. 

Luchtvaart

• Doorlopend nemen we deel aan verschillende regionale commissies van de verschillende luchthavens. 
• In 2027 wordt de pilot drones uitgevoerd en loopt door tot in 2028. 
• De subsidie voor het geluidmeetnet AWACS loopt tot eind 2027.

Het budget voor product 4.2.1. Gezond en veilig leefmilieu bedraagt € 1,98 mln. Dit bestaat uit € 0,74 mln. aan reguliere middelen en € 1,24 mln. aan personeelskosten. De reguliere middelen worden ingezet voor uitvoering van wettelijke taken op het gebied van milieubeleid.

Nieuwe middelen
Voor de uitvoering van het Beleidskader Nieuwe energie en schoon leefmilieu zijn in deze begroting voor 2027 de volgende lasten opgenomen om de onder ‘Kwaliteit’ genoemde resultaten te kunnen behalen:

• € 0,04 mln. voor Stapelkaart Gezonde Leefomgeving (GS 7-7-2026).

Dit bedrag worden gedekt uit de Programmareserve Energie.