1.3.1. Waterbeheer en waterkwaliteit regionaal systeem

We dragen zorg voor een meer duurzaam en robuust  en ecologisch gezond watersysteem, dat kan omgaan met droogte en wateroverlast en dat voorziet in voldoende water en verbeterde waterkwaliteit. Daarvoor geeft de Provincie Limburg samen met het Waterschap Limburg invulling en uitvoering aan het Provinciaal Waterprogramma 2022-2027 en houdt in het ruimtelijk beleid rekening met water en bodem. 

We verbeteren de waterkwaliteit in onze beken en het grondwater om te voorzien in schoon en voldoende water voor natuur, landbouw, industrie en drinkwater, waarmee binnen onze bevoegdheden, uitvoering wordt gegeven aan de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW). De KRW vraagt om uiterlijk in 2027 maatregelen te nemen om aan de waterkwaliteitsdoelen van deze richtlijn te voldoen. Maatregelen om de waterkwaliteit te verbeteren zoals de herinrichting van beken, het realiseren van vistrappen, de verbetering van rioolwaterzuiveringsinstallaties en het verminderen van riooloverstorten worden door het waterschap en de gemeenten voortgezet teneinde deze maatregelen in 2027 genomen te hebben. 

De huidige inzet leidt niet overal tot het beoogde doelbereik. Met name rijksmaatregelen voor nutriënten, gewasbeschermingsmiddelen en chemische stoffen zullen eind 2027 nog onvoldoende effect hebben. Ook zal de belasting uit onze buurlanden dan nog te hoog zijn. De Provincie zet daarom in op het levereen van een maximale bijdrage om het bereiken van de doelen dichterbij te brengen. Daarvoor is uitwerking gegeven aan het ‘Aanvalsplan waterkwaliteit’. Dit aanvalsplan richt zich op die onderdelen waar wij als Provincie het verschil kunnen maken of waar we vanuit onze positie een relevante bijdrage kunnen leveren.

We zorgen voor een goede en actuele bescherming van ons grondwater ten behoeve van het drinkwater en het industriewater voor menselijke consumptie (conserven, frisdrank, bier etc.). Daartoe werken we aan betere bescherming van het grondwater voor drinkwater via omgevingsvisie en omgevingsverordening. 
We dragen bij aan een toekomstbestendige drinkwatervoorziening door voldoende bronnen beschikbaar te stellen voor de drinkwaterbereiding. 

We zetten in op goede hydrologische omstandigheden voor onze grondwaterafhankelijke Natura2000 gebieden die kwetsbaar zijn voor verdroging. Daartoe voeren we onderzoeken uit naar te nemen maatregelen en ondersteunen we maatregelen om verdroging tegen te gaan. De KRW vraagt van ons om in 2027 hydrologische maatregelen (kwantitatief en kwalitatief) te hebben genomen om de 17 grondwaterafhankelijke Natura2000 gebieden in goede hydrologische toestand te brengen. 

We willen zorgen voor voldoende water voor de functies in Limburg die water nodig hebben (landbouw, natuur, industrie, drinkwater, beken, scheepvaart etc.). Onze ambitie is om het waterverbruik in 2050 met 20% te verminderen en het grondwaterpeil te verhogen met 10-50 cm. We hebben met betrokken partijen uit de Bestuurlijke Klimaatadaptatietafel Limburg (BKaL) in 2026 een convenant Voldoende zoetwater afgesloten, waarin partijen afspreken om meer water vast te houden en minder water te gebruiken. Het doel is de maatregelen uit het convenant 'Voldoende zoetwater' in een uitvoeringsprogramma op te nemen en de uitvoering in 2027 te starten. 

De Provincie Limburg wil een goede en actuele bescherming van onze inwoners tegen wateroverlast en overstroming. Daartoe wordt met het Waterschap Limburg, het Rijk en de Limburgse gemeenten samengewerkt aan een betere waterveiligheid voor de Limburgers via het programma Waterveiligheid en Ruimte Limburg (WRL).  WRL staat onder product 1.3.4. van dit begrotingsprogramma.

Met onze partners in de Euregio worden afspraken gemaakt over inrichting en beheer van het watersysteem. In 2027 zijn in samenspraak met betrokken overheden in binnen- en buitenland normen voor wateroverlast in het regionale watersysteem geactualiseerd.

In 2027 geven we invulling aan de doelstellingen uit het Provinciaal Waterprogramma op het gebied van waterkwantiteit en waterkwaliteit, zoals in ons coalitieprogramma is opgenomen.

Het huidige Provinciaal Waterprogramma (PWP) heeft een looptijd van 2022 tot 2027. Het waterprogramma is een verplicht programma onder de omgevingswet. In 2027 werken we aan een nieuw Provinciaal Waterprogramma voor de periode 2028-2033, in afstemming met onze waterpartners. We nemen daarin het nieuwe Europese en rijksbeleid mee, zoals de Natuurherstelverordening, de stikstofaanpak en het Nationaal Waterprogramma. In het vierde kwartaal van 2027 wordt dit programma door Gedeputeerde Staten vastgesteld.

Waterkwaliteit

In 2027 geven we verder uitvoering aan het aanvalsplan waterkwaliteit. De ingehuurde projectleiders zullen in 2027 vijf gemeenten ondersteunen bij de aanpak van riooloverstorten. Samen met onze binnenlandse en buitenlandse partners wordt gewerkt aan het in beeld brengen van de onttrekkingen en de gevolgen voor de Roerdalslenk met het doel hier in 2027 afspraken over te maken.  Het overleg met onze buurlanden wordt in 2027 voortgezet, met als doel om de grensoverschrijdende verontreinigingen te verminderen. Samen met de LLTB en de WML geven we in 2027 invulling aan het Project Waterwinst, waarmee agrariërs werken aan het voldoen aan de grond- en drinkwaternorm voor nitraat en aan het verminderen van het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen. De aanpak richt zich op grondwaterbeschermingsgebieden en op het gebied van de Propositie Heuvelland.

Voor KRW-doelen die niet tijdig haalbaar zijn, zullen Gedeputeerde Staten einde 2027 in het Provinciaal waterprogramma 2028-2033 besluiten nemen over de toepassing van de uitzonderingsbepalingen van de KRW (waaronder doelverlaging of -vertraging), die deel gaan uitmaken van de landelijke Stroomgebiedbeheerplannen. Maatregelen die niet tijdig zijn uitgevoerd gelden als opgave voor de periode 2028-2033.

Naar aanleiding van  de kamerbrief "Weer ruimte voor boer, natuur en bouw: maatregelpakket voor land bouw, natuur en stikstof" zullen we samen met het Rijk, het waterschap, de gemeenten en de omgeving invulling geven aan de aanpak voor de kwetsbare watergebieden in Limburg (beekdalen en Grondwaterbeschermingsgebieden) en aan de zonering van de wateropgaven in de overgangsgebieden rond de kwetsbare Natura2000-gebieden.   

We voeren in 2027 in en rond ca. 10 Natura2000-gebieden hydrologische onderzoeken uit om maatregelen te bepalen die kunnen leiden tot een duurzame staat van instandhouding van deze gebieden. Daarnaast onderzoeken wij, samen met het waterschap en de terreineigenaren meerjarig de afspoeling van gewasbeschermingsmiddelen en de uitspoeling van nutriënten bij een aantal natuurgebieden en beken. Hiermee geven we invulling aan motie 3212 ‘Efficiënte maatregelen natuurherstel'. Tevens onderzoeken we het voorkomen van een breed palet aan stoffen in ons grondwater via het uitvoeren van een brede screening van onze grondwatermonitoringspunten.

Waterkwantiteit

Onze inzet is om met onze partners de waterbeschikbaarheid in Limburg te vergroten. Hierdoor kan Limburg beter omgaan met droogte. Samen met onze partners van de Bestuurlijke Klimaatadaptatietafel Limburg (BKaL) hebben we in 2026 een convenant ondertekend om meer water vast te houden en om minder water te gebruiken. In 2027 starten we het uitvoeren van maatregelen uit het uitvoeringsprogramma 'Voldoende Zoetwater', dat bij dit convenant behoort. In het vierde kwartaal van 2026 hebben Gedeputeerde Staten een voorstel aangeboden aan PS tot verhoging van de Grondwaterheffingsverordening voor 2027. De voorgestelde verhoging zal worden ingezet voor dit uitvoeringsprogramma 'Voldoende zoetwater'. 

Samen met partners uit de regio geven we uitvoering aan de subsidieregeling Deltaprogramma Hoge Zandgronden (DHZ). Met behulp van deze regeling nemen partijen maatregelen om verdroging te voorkomen en de waterbeschikbaarheid te vergroten. De huidige subsidieregeling DHZ fase 2 loopt door tot eind 2027.  We werken in 2027 aan de voorbereiding van de DHZ subsidieregeling fase 3. We verwachten hiervoor in het eerste kwartaal 2027 een bestuursovereenkomst met het Rijk en de regionale partners te kunnen sluiten op Zuid Nederlands niveau.   

Wij werken samen met het waterschap en het Rijk aan de uitvoering van de aanbevelingen van de Beleidstafel Wateroverlast en Hoogwater. Daarbij werken wij met name aan een risicogerichte benadering van de normering voor wateroverlast. Het proces en zo mogelijk de eerste resultaten zullen een plek krijgen in het nieuwe provinciale waterprogramma.

Het Waterschap Limburg werkt via het programma 'Water in Balans' aan het oplossen van wateroverlastknelpunten die volgen uit de periodieke watersysteemanalyses van het waterschap.  

Via het samenwerkingsverband Waterveiligheid en Ruimte Limburg ( WRL) werken we aan een waterveilig Limburg (zie 1.3.4.).

Drinkwater

We  geven in 2027 invulling aan het programma Limburgs drinkwater waarmee we de drinkwatervoorziening in Limburg ook op de langere termijn (na 2030 met zicht op 2050) borgen, rekening houdend met een toenemende vraag.

We werken in 2027 aan de afronding van het proces om te komen tot nieuwe geactualiseerde en uitgebreide grondwaterbeschermingsgebieden in Noord- en Midden Limburg en gaan deze opnemen in een herziening van de omgevingsverordening. We maken een start met de aanpassing van de grondwaterbeschermingsgebieden in Zuid Limburg.

We werken in 2027 aan de nadere keuze voor een nieuw drinkwaterwinningsgebied in Zuid Limburg binnen de in de POVI en Omgevingsverordening aangegeven zoekgebieden. Deze keuze wordt in een herziening van de Omgevingsverordening opgenomen.   

Klimaatadaptatie

Voor klimaatadaptatie geven we in 2027 verder invulling aan de strategie en communicatie van Waterklaar onder het Bestuurlijk Regionaal Overleg Limburg (BROL). Daarbij wordt ook het aspect waterkwaliteit meegenomen. Waterklaar is een project om inwoners van Limburg bekend te maken met het belang van alles rondom water in hun leefomgeving. Naast inwoners worden activiteiten vanuit Waterklaar in 2027 uitgebreid naar scholengemeenschappen en bedrijven.   

Het budget voor product 1.3.1. Waterbeheer en waterbeheer regionaal systeem bedraagt € 16,64 mln. Dit bestaat uit € 15,01 mln. aan reguliere middelen en € 1,63 mln. aan personeelskosten.  De reguliere middelen worden vooral ingezet voor de subsidieregeling DHZ, het aanvalsplan waterkwaliteit, oppervlaktewater, waterwinst, nitraatresidumetingen, grondwaterbeheer, monitoring en meetnetten en het Provinciaal Waterprogramma 2022-2027.