1.1.2. Limburgs programma Landelijk Gebied

We werken aan een toekomstbestendig landelijk gebied, door de balans te herstellen tussen de draagkracht van natuur, bodem en water en anderzijds het economisch gebruik ervan. Het Limburgs Offensief Stikstof (LOS) is een belangrijke stap naar een geborgde aanpak voor stikstofreductie en natuurherstel. Deze koers wordt ook in 2027 voortgezet, waarbij financiële middelen en instrumenten van de Provincie in samenhang worden ingezet. Nauwere samenwerkingen met gebiedspartners, ondernemers, terreineigenaren en belangenorganisaties vormen de basis voor de uitvoering. De ontwikkelingen en maatregelen zullen in regionale en lokale samenhang met elkaar worden opgepakt. We pakken de regie op gebiedsprocessen en -projecten en intensiveren de uitvoering. Op deze wijze ambiëren we ontwikkelingen (vergunningverlening) weer mogelijk te gaan maken met perspectief voor ondernemers, door de natuur te beschermen en te herstellen.

Het Rijk heeft in juni 2026 op nationaal niveau een stevig pakket van maatregelen vastgesteld. Het gaat daarbij om emissiereductie, ondersteuning van transitie van landbouwbedrijven, zonering rondom kwetsbare gebieden, natuurherstel en vergunningverlening. Daartoe wordt onder andere wet- en regelgeving aangepast. Dit Rijkspakket versterkt daarmee ook onze aanpak.

Voor de uitvoering van de gebiedsgerichte opgaven stelt het Rijk aanvullende randvoorwaarden in de vorm van langjarige middelen en instrumenten beschikbaar. Een toekomstbestendig landelijk gebied is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van Rijk, provincie en regionale partners. Het doelbereik in het LOS is daarbij leidend.

We richten ons op drie resultaten uit het beleidskader Perspectief voor het landelijk gebied en daaraan gekoppeld drie actielijnen die uitvoering gaan geven aan een integrale aanpak in het landelijk gebied.

• In 2027 hebben we groene opgaven, lokale stikstofmaatregelen en lokale hydrologische maatregelen zoveel mogelijk gestapeld laten landen in bestaande zones van de POVI, waaronder vooral de groenblauwe mantel. Hierdoor is het ruimtebeslag beperkt.
• Maatregelen zijn afgestemd met de waterveiligheidsopgave uit het WRL.
• De zonering is zoveel mogelijk via de gebiedsprocessen nader uitgewerkt in het LOS (voorheen LPLG) en definitief verankerd in een herziening van de POVI en de omgevingsverordening. 

Met het LOS nemen we onze eigen verantwoordelijkheid. In 2027 gaan we verder met de in gang gezette uitvoering van generieke maatregelen, zoals regelingen en SPUK’s. Daarnaast vertalen we in 2027 onderdelen uit het Programma LOS (waarin aangegeven is dat wij regie voeren op een geborgde aanpak) naar regels in de (volgende) aanpassing van de  Omgevingsverordening Limburg in 2027. Dit doen we onder meer op basis van onderzoeken en gebaseerd op adviezen van onder andere de Ecologische Autoriteit als ook de Landsadvocaat welk de basis zijn van een geborgd samenhangend pakket van maatregelen. Hiermee is de basis gelegd om de vergunningverlening weer van het slot te halen.  

Tevens gaan we buiten verder met de gebiedsgerichte aanpak. Naast een basisinzet voor alle Natura2000-gebieden, vindt extra inzet plaats op de 4 focusgebieden. We zijn gestart met beschikbare middelen uit SPUK’s om versnelling aan te brengen, ook in de realisatie van de ontwikkelopgave. Conform motie 3311 'Alleen ga je sneller, samen kom je verder' maken we een doorkijk naar een (gebiedsgerichte) aanpak in andere gebieden. Ten behoeve van de verdere uitwerking van de gebiedsaanpak zijn structurele middelen nodig. De inzet van boeren in gebiedsprocessen, de inhoudelijke en procesmatige ondersteuning en het in beeld brengen van de sociaal maatschappelijke impact vragen (langjarig) om inzet van financiële middelen.

De uitvoering van het Natuurprogramma loopt door, waaronder de realisatie van het natuurnetwerk in Limburg (de Ontwikkelopgave), het Landschapsprogramma en het Programma Water.

De activiteiten richten zich op de realisatie van opgaves in het landelijk gebied. Het gaat dan om natuurherstelmaatregelen (zowel uitbreiding van hectares als ook kwalitatieve maatregelen in de vorm van inrichting en (cyclisch) beheer en uitvoering van de bossenstrategie), het herstel van het hydrologische systeem om te kunnen voldoen aan KRW-normen en het terugdringen van de stikstof-uitstoot. 

Rol Provincie: subsidiënt, partner, toetser, procesmanager

In 2027 wordt via het LOS:

1. Verder uitvoering gegeven aan diverse generieke rijksregelingen die we zoveel als mogelijk richten op de focusgebieden in het kader van het LOS (onder andere Regeling specifieke uitkering Programma Natuur en Maatregel gebiedsgerichte beëindiging veehouderijlocaties);
2. Regie gevoerd en gebiedsprocessen en -projecten in de 4 focusgebieden gefaciliteerd;
3. Een doorkijk gemaakt naar de aanpak in de overige N2000-gebieden
4. Beleidsinstrumentarium ontwikkeld (stikstof, buitenland en vergunningen);
5. Een monitoringsplan geïmplementeerd en ingericht;
6. Fondsen geworven.

Ad 1. Via de toegekende rijksmiddelen geven we uitvoering aan rijksregelingen (o.a. Regeling Maatregel Gebiedsgerichte Beëindiging (MGB), Regeling Provinciale Maatregelen Landelijk Gebied). Deze regelingen zijn met name gericht op stikstofreductie via het leveren van maatwerk. Dit kan de komende jaren leiden tot een aantal vrijwillige bedrijfsbeëindigingen. De daarmee ontstane stikstofruimte kan mogelijk deels ingezet worden voor de legalisatie van PAS-melders. Daarnaast zetten we in op herstel van de natuur via de SPUK Natuur 2 zowel binnen als buiten Natuur Netwerk Nederland (NNN).

Ad 2 en 3. In gebiedsprocessen en projecten brengen we in de 4 focusgebieden van het LOS (De Peel, Maasduinen, Sarsven en de Banen en Geuldal/ Mergelland) diverse partijen samen om via een integrale afweging te komen tot doelrealisatie. We faciliteren de processen met beschikbare capaciteit, middelen (o.a. de verwachte NOVEX-middelen) en instrumenten. We komen met een aanpak voor de overige N2000-gebieden.

Ad 4. We ontwikkelen ‘stikstof’-beleid en nieuwe instrumenten en zullen dit, waar nodig, ook extern laten toetsen. Tevens worden onze contacten met de buurlanden geïntensiveerd ten aanzien van bijvoorbeeld hun stikstofbeleid, vergunningverlening en monitoring. Daarnaast maken we een plan van aanpak ten aanzien van vergunningverlening van zowel liggende als nieuwe aanvragen.

Ad 5. Het monitoren van de resultaten van het LOS (en aan de hand van de monitoringsresultaten eventueel bijsturen) is een wezenlijk onderdeel om van een geborgde aanpak te kunnen spreken. In 2027 zal deze monitoring verder georganiseerd en geïmplementeerd worden.     

Ad 6. We zetten in op samenwerkingsafspraken met het Rijk en benutten kansen om zoveel als mogelijk middelen uit de kamerbrief van 27 juni 2026 en eventuele regelingen naar Limburg te halen en in projecten weg te zetten om de aangescherpte doelstellingen, genoemd in de kamerbrief, te realiseren.

Op 26 juni 2026 is bij de behandeling van de voorjaarsrapportage 2026 de motie 3311  'Alleen ga je sneller, samen kom je verder' ingediend. Via een separaat statenvoorstel wordt dit in de PS vergadering van 13 november 2026 voorgelegd.

De transitie van het landelijk gebied is een langlopend proces dat loopt tot en met 2035.
De meest urgente doelen en opgaven zijn:  

• Het voorkomen van verslechtering en het bevorderen van de gunstige staat van instandhouding van de natuur in N2000-gebieden (wettelijke verplichting);
• Het realiseren van de ontwikkelopgave natuur (2027);
• De kwaliteits- en kwantiteitsdoelen voor grond- en oppervlaktewater (2027) behalen.
• Eind 2024 is geconstateerd dat de voortgang in de ‘ontwikkelopgave’ nog onvoldoende was. Het vervolgens gedefinieerde pakket aan maatregelen is in uitvoering en loopt in 2027 door.

Het budget voor product 1.1.2. Limburgs programma Landelijk gebied bedraagt € 37,11 mln. Dit bestaat uit € 34,17 aan reguliere middelen en € 2,94 mln. aan personeelskosten. De reguliere middelen worden vooral ingezet voor natuurherstel, stikstofreductie, verduurzaming water- en bodembeheer, Natura2000 beheermaatregelen en gebiedsgerichte samenwerking en ondersteuning.