1.1.1. Natuur, biodiversiteit en fauna

Onze inspanningen zijn erop gericht de biodiversiteit in Limburg in stand te houden en waar mogelijk te versterken. Vanuit onze wettelijke taken en gemaakte afspraken, zetten we in op behoud en herstel van habitattypen en leefgebieden van planten en dieren. 

Naar verwachting zal in toekomstige Rijksplannen inzichtelijk worden hoeveel middelen beschikbaar komen om te werken aan de herstelopgave natuur en de stikstofopgave. Daarnaast zijn vanuit de SPUK Natuur 2 financiële middelen beschikbaar voor Limburg. Binnen de beschikbare middelen wordt doorgewerkt aan de wettelijke opgaven en doelstellingen van het coalitieakkoord op het gebied van natuur en stikstof. Maatregelen voor natuurherstel worden uitgevoerd, gebruik makend van onder meer de eigen provinciale middelen en van de Specifieke uitkeringen voor natuur. Naast de doorontwikkeling van onze gebiedsgerichte aanpak richten we ook (beleids)instrumenten in om te komen tot een geborgde daling van de stikstofemissie.

De Provincie Limburg staat voor het realiseren en beheren van een robuust Natuurnetwerk Limburg (NNL) van goede kwaliteit. Conform het beleidskader is in 2027 ter completering van het Natuurnetwerk Limburg NNL (Natuurpact 2013) 1.270 ha natuur ingericht – waarvoor op 990 ha nog functieverandering nodig is. Onze versterkte inzet is erop gericht om hieraan, binnen de gestelde randvoorwaarden, zoveel als mogelijk invulling te geven. Het beheer van de Limburgse natuurgebieden wordt kwalitatief en kwantitatief versterkt en wij verlenen subsidies die nodig zijn voor afwaardering, inrichting, natuurherstel en (agrarisch) natuurbeheer. Ook wordt ingezet op het verwerven van gronden om te ruilen of gebiedsprocessen te faciliteren. 

In 2026 is gewerkt aan actuele beheerplannen voor de Limburgse Natura2000-gebieden en aan de evaluatie van de beheerplannen waarvan de looptijd is verstreken. Limburg heeft met 24 Natura2000 gebieden een bovengemiddeld grote opgave; Natura2000 maatregelen worden met de begrote provinciale middelen uitgevoerd. De doelen uit de Vogel- en Habitatrichtlijn (VHR) buiten N2000 gebieden worden geconcretiseerd en ecologische verbindingszones geïnventariseerd. Wij ondersteunen initiatieven die bijdragen aan VHR doelbereik, vergroting van het areaal en revitalisering van de Limburgse bossen. Mits hiertoe voldoende middelen door het Rijk beschikbaar gesteld zijn, is in 2027 met initiatieven van onderop een betekenisvolle bijdrage geleverd aan de groene opgaven 30% VHR en vergroting van het areaal en revitalisering van bossen. Wij ondersteunen bedreigde diersoorten actief en passief (c.q. reagerend op maatschappelijke initiatieven) en zorgen voor behoud van beschermde natuurwaarden. Hiertoe worden subsidies en opdrachten verleend.

Als bevoegd gezag, op grond van de Omgevingswet, verleent de Provincie Limburg ontheffingen en vergunningen, monitort, houdt toezicht en handhaaft waar nodig. Instrumenten worden ontwikkeld die adequate uitvoering mogelijk maken. 

Het goed samenleven van mens en natuur wordt verbeterd door versterking van het faunabeheer. Wij verlenen subsidies en opdrachten voor preventieve maatregelen om schade te voorkomen en voor het verwijderen van exoten. Tevens wordt het inzicht in de staat van instandhouding van de natuur verbeterd, zodat beschikbare middelen voor natuur effectief worden ingezet (natuurmonitoring).

Door participatie in (inter)nationaal beleidsoverleg worden de Limburgse belangen behartigd. 

Kansen om natuurdoelen (natuurinclusief) te realiseren in verbinding met opgaven in andere sectoren worden benut. Dit betreft onder meer de natuurinclusieve isolatie van gebouwen met het oog op vleermuizen en vogels. Om te komen tot een natuurinclusieve samenleving wordt ingezet op een natuurlijke aanpak van maatschappelijke opgaven, zodat ook vanuit andere opgaven wordt bijgedragen aan de realisatie van natuurdoelen. Zo stimuleren we meervoudig doelbereik van de financiële middelen die voor deze opgaven beschikbaar zijn. Kansen dienen zich aan op het gebied van leefbaarheid (leefbaarheidsfonds), klimaat en energie (pré-soortenmanagementplannen genoemd in het coalitieakkoord ‘Elke Limburger telt’), de woonopgave, natuurinclusieve landbouw, landschapsontwikkeling en de programmatische aanpak van de opgaven in het landelijk gebied. 

De aanvullende intensiveringsmiddelen (€ 2,00 mln.) die door Provinciale Staten ter beschikking zijn gesteld, worden benut voor het ondersteunen van initiatieven en projecten op het gebied van natuur en landschap die maatschappelijk draagvlak hebben en die invulling geven aan de in het beleidskader vastgestelde doelstellingen. 

Rol Provincie: bevoegd gezag, subsidiënt, partner, toetser, procesmanager, ondersteuner

In 2027 zijn we volop bezig met de uitwerking van beleidsvoornemens op stikstofbeleid en natuurherstel en - beheer naar aanleiding van de beleidsvoornemens die de Taskforce Landbouw, Natuur en Stikstof op 26 juni 2026 presenteerde. Onderwerpen als zonering en de onderbouwing van additionaliteit vragen nadrukkelijke aandacht. 

Daarnaast continueren we onze wettelijke taken gericht op het ontwikkelen en uitvoeren van natuurbeleid. Het areaal Natuurnetwerk wordt uitgebreid en er wordt gewerkt aan herstel, inrichting en beheer van deze natuur. Beheerplannen en natuurdoelanalyses worden opgesteld. In het verlengde hiervan worden onderzoeken uitgevoerd naar de benodigde aanvullende herstelmaatregelen en voeren we natuurmonitoring uit. 

De balans tussen mensen en de natuur wordt verbeterd door de provinciale taken op het gebied van faunabeheer uit te voeren. Dat gebeurt onder meer door subsidies te geven en opdrachten uit te voeren, bij bepaalde gevallen van schade door wilde dieren. De Faunabeheerplannen 2020-2026 dienen geactualiseerd te worden en onderliggende vergunningen afgegeven. Dit heeft op onderdelen vertraging opgelopen waardoor we in 2027 een inhaalslag moeten doen. Ook worden maatregelen getroffen om oplopende kosten inzake tegemoetkoming faunaschade te beperken. Onder andere steken we tijd in preventie, voorlichting en gebiedsgesprekken tussen jagers en boeren; hiertoe is een veldmedewerker aangetrokken die plaatselijk kan vaststellen welke preventie en bestrijding passend is. 

De bestrijding van invasieve exoten krijgt aandacht via het Landelijk Aanvalsplan Exoten en de daarbij behorende rijksmiddelen. De beheersopgave voor de Aziatische hoornaar wordt steeds meer uitgevoerd samen met gemeenten en terreineigenaren; een ontwikkeling die in 2026 in gang is gezet. Het in 2026 vastgestelde Wasbeerbeleid 2027-2030 wordt in 2027 in uitvoering gebracht. 

In september 2026 was het eerste concept herstelplan in het kader van de Europese Natuurherstelverordening van het Rijk gereed. Op basis van feedback van de EU én inbreng van de provincies via een extra consultatieronde voor mede-overheden in mei 2027 wordt dit concept plan uitgewerkt tot een definitief plan per september 2027. 

Samen met het Rijk en de andere 11 provincies werken we ook in 2027 door aan verbetering van de natuurmonitoring en natuurinclusief bouwen. 

De bossenmakelaar heeft in 2026 15 kansrijke locaties in beeld gebracht waar grondeigenaren nadenken over een andere invulling van hun grond en waar bos een passende invulling kan zijn. Hiervoor is een subsidieregeling voor de aanleg van nieuw bos met bijbehorend uitvoeringsproces uitgewerkt. Daarnaast zijn voorbereidingen getroffen voor de inzet van de decentralisatie uitkering voor bosrevitalisering. In 2027 verschuift de nadruk naar de uitvoering van beide regelingen én het begeleiden van initiatiefnemers naar concrete bosrealisaties.

Vanuit de extra middelen voor Natuur en Landschap worden projecten en initiatieven ondersteund en opgezet die maatschappelijk draagvlak hebben. Met jagers, burgers, gemeenten, terreinbeherende organisaties werken we aan meer vergroening, natuur en biodiversiteit buiten N2000-gebieden, en binnen dorpen en steden. Het laatste restant van de verkregen extra middelen van € 2,00 mln., is eind 2026 toegekend aan capaciteit voor de actualisatie van Faunabeheerplannen (€ 0,09 mn.). In oktober 2026 is de Limburgse Toolbox Biodiversiteit geïntroduceerd voor Limburgse gemeenten; dit wordt ondersteund met een kennisplatform en enkele informerende bijeenkomsten die gedurende 2027 zullen plaatsvinden.

Leidend voor de provinciale inzet zijn de doelstellingen zoals deze zijn geformuleerd in de doelenboom bij het beleidskader Perspectief voor het Landelijk Gebied:

• In 2027 is ter completering van het Natuurnetwerk Limburg NNL (Natuurpact 2013) 1.270 ha natuur ingericht – waarvoor op 990 ha nog functieverandering nodig is.
• Mits hiertoe voldoende middelen door het Rijk beschikbaar gesteld zijn, hebben we in 2027 met initiatieven van onderop een betekenisvolle bijdrage geleverd aan de groene opgaven 30% VHR en vergroting areaal en revitalisering bossen.
• Het beheer van de Limburgse gebieden is kwalitatief en kwantitatief versterkt.
• Limburg heeft met 24 Natura2000-gebieden een bovengemiddeld grote opgave; Natura2000 maatregelen zijn uitgevoerd.
• Kansen zijn benut om natuurdoelen (natuurinclusief) te realiseren in verbinding met opgaven in andere sectoren, waaronder de natuurinclusieve isolatie van gebouwen met het oog op vleermuizen en vogels.
• Het goed samenleven van mens en natuur is verbeterd door de versterking van het faunabeheer.
• We verbeteren het inzicht in de staat van instandhouding van de natuur, zodat middelen effectief kunnen worden ingezet.
• We hebben in 2027 een deel van de emissiereductie van 3 KtonNH3/jr en 0,3Mton CO2 eq/jr teruggebracht, met name door generiek rijksbeleid en de piekbelastersaanpak. De aanvullende aanpak door de Provincie heeft geleid tot vermindering van lokale deposities op N2000-gebieden en tot daling van de emissie van broeikasgassen.

De beoogde resultaten voor 2027 dragen hieraan bij. De voortgang op deze doelen is te vinden in de P&C Beleidsmonitor. 

Eind 2024 is geconstateerd dat de voortgang met betrekking tot de eerste doelstelling (‘ontwikkelopgave’) nog onvoldoende was. Hierop is begin 2025 een pakket aan maatregelen gedefinieerd en deze zijn in uitvoering. Deze inspanningen lopen in 2027 door.

Eind 2024 is geconstateerd dat de voortgang van de emissiereductie nog onvoldoende was. Vanaf 2025 is daarom, waar mogelijk, provinciaal bijgestuurd via het Limburgs Offensief Stikstof (LOS) en door middel van lobby richting het IPO en het Rijk. De ministeriële Taskforce Landbouw, Stikstof en Natuur  heeft op 26 juni 2026 een pakket gepresenteerd dat momenteel met mede-overheden verder uitgewerkt wordt.

Het budget voor product 1.1.1. Natuur, biodiversiteit en fauna bedraagt € 46,03 mln. Dit bestaat uit € 40,61 aan reguliere middelen en € 5,42 aan personeelskosten. De reguliere middelen worden vooral ingezet voor de continuering van wettelijke taken op het gebied van natuur, natuurbescherming en natuurmonitoring, aanpak van exoten, Natura2000 maatregelen, soortenbescherming, exploitatiesubsidies en organisatiekosten.

Nieuwe middelen

Voor de uitvoering van het Beleidskader 'Perspectief voor het landelijk gebied' en de wettelijke taken voor natuur, biodiversiteit en fauna zijn in deze begroting voor 2027 de volgende aanvullende lasten opgenomen:

• € 0,04 mln.  structureel voor Passieve Soortenbescherming (voorkomen dat het slechter gaat met beschermde planten en dieren in reactie op maatschappelijke initiatieven).  Dit bedrag is nodig voor het invullen van kennislagunes die door het verloop/pensionering van personeel zijn ontstaan. Er is een toenemend aantal burgervragen en juridische procedures worden gemakkelijker opgestart. Om ons hiertegen te bewapenen zijn middelen nodig om extern advies in te winnen. (GS-besluit 19-05-2026).
• € 0,10 mln.  voor de jaren 2027 en 2028 respectievelijk € 0,05 mln. per jaar voor het project 'Jagers in het Groen'  van de Stichting Servicebureau Wildbeheereenheden. (GS-besluit 14-04-2026). 

Deze bedragen worden gedekt uit het begrotingsresultaat 2027.