4. Nieuwe energie en leefmilieu

Voortgang

De uitvoering van het programma Nieuwe energie en Leefmilieu ligt op koers. Het onderdeel Nieuwe energie (4.1) kent geen significante afwijkingen op inhoud, financiën en planning. De resultaten voor het onderdeel Gezond en veilig leefmilieu (4.2) liggen eveneens op koers. Er is enkel een financiële afwijking voor de implementatie van het wettelijk verplichte monitoringssysteem voor de geluidproductieplafonds provinciale wegen. We voeren onze wettelijke VTH-taken uit conform het vastgestelde VTH Uitvoeringsprogramma 2026. Daarbij worden de wettelijke termijnen voor vergunningverlening niet altijd gehaald.

Ontwikkelingen en prioriteiten

In het kader van de Provinciale Energiediensten Maatschappij (PEM) zijn wij aan de slag met de concrete uitvoering van beide pijlers (Pijler 1: Vergroten en versnellen lokale energie-autonomie en Pijler 2: Verduurzaming gebouwde omgeving) door het ondersteunen en versnellen van de energiegemeenschappen en de inrichting van een pilot voor de verduurzaming van 1.000 woningen. Door nu aan de slag te zijn met de uitvoering, kunnen we op dit moment al iets betekenen in de aanpak van energiearmoede én worden tegelijkertijd essentiële en waardevolle inzichten opgedaan die betrokken worden bij de ontwikkeling van de PEM. Het onderzoek naar de inzet van groen gas op basis van mono-mestvergisting (groen gas productie) wordt rond 1 juli 2026 opgeleverd en zal mogelijk geïntegreerd worden in de PEM.

De aangekondigde netcongestie voor kleinverbruikers gaat woningbouw, MKB en verduurzaming van bestaande woningen en elektrisch rijden ernstig hinderen. Het Kabinet zet in op een Nationaal Isolatie Offensief, maar dreigt met de nieuwe noodwet netcongestie niet de problemen op te lossen waar Limburg mee wordt geconfronteerd, en blijft hierover dus in gesprek. Het is de bedoeling dat in 2027 Energieregio's gevormd worden, in het kader van de samensmelting van de Nationale Programma's 'Regionale Energie Strategieën' en 'Lokale Warmtetransitie'. Mede in dat kader heeft de Provincie zich aangemeld voor de pilot Energiebeelden van ISA Energie, om te onderzoeken wat de beste samenwerkingsvorm en governance zal zijn. In juni 2026 zal de stuurgroep Warmtenet Zuid Limburg (WZL) een besluit nemen over het vervolg van WZL en zult u daarover ingelicht worden. Tot slot wordt de propositie “Energie van en voor Limburg”, bedoeld als lobby richting Den Haag, op dit moment afgestemd met onze regionale stakeholders en met de ministeries in Den Haag. Besluitvorming over ontwikkelingen rond Chemelot, VDL Nedcar en de Einstein Telescoop vragen ook de juiste inspanningen rond energie en ons leefmilieu.

Voor luchtkwaliteit hebben we per 2030 nieuwe aangescherpte normen. De aanpak van emissies van Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS) en de verbetering van luchtkwaliteit staan op de agenda, mede op basis van het nationaal Schone Lucht Akkoord en Europese ontwikkelingen. In haar rol als bevoegd gezag blijft de Provincie Limburg inzetten op versterking van het VTH stelsel om de kwaliteit van vergunningverlening, toezicht en handhaving te vergroten. Daarnaast stuurt zij aan op het reduceren van ZZS en het voorkomen van milieurisico’s. Met partners wordt de luchtkwaliteit continu gemonitord. Eind 2026 stellen we de geluidsproductieplafonds (gpp) langs onze provinciale wegen vast en werken wij aan de gpp voor de industrie (Chemelot en VDL NedCar) verder. Daarna start het wettelijk verplichte uitvoeringstraject van monitoring. In 2026 werken we o.a. aan drie grote milieu uitdagingen: verkennen van de noodzaak en doelmatigheid van geurbeleid, beleid voor brandveiligheid bij afvalverwerkers en een digitaal instrument om de stapeling van omgevingsfactoren te visualiseren.

Ook analyseren wij de impact voor Limburg van de aangescherpte Europese normen voor luchtkwaliteit. Afhankelijk daarvan wordt het vervolg bepaald. We actualiseren de risicoanalyse van het vervoer van gevaarlijke stoffen over de provinciale weg, zodat bij plannen de juiste risicoschatting kan worden gemaakt. ODZL laten we een extra impuls geven op de vermijding en reductie van Zeer Zorgwekkende Stoffen. Voorts geven wij uitvoering aan de bestuurlijke afspraken gemaakt als opvolging van het veiligheidsconvenant Chemelot ter bevordering van de veiligheid op en rondom Chemelot. In 2026 laten wij een eindinspectie uitvoeren op de stortplaats Weert, een verplichte stap om toe te werken naar de sluiting.

Voortgang

Afwijkingen

De hierboven omschreven voortgang leidt niet tot afwijkingen m.b.t. het behalen van de doelstellingen en de financiële situatie. 

Financiële consequenties

Overige bijstellingen

Dit betreft een verschuiving van het budget DU Versterking vergunningverlening Maatwerkaanpak van product 4.2.2. naar product 4.1.1., omdat de maatwerkafspraken zich richten op de verduurzaming van de Limburgse industrie. De middelen zijn bestemd voor uitbreiding van de vergunningencapaciteit bij de ODZL voor uitvoering van de vergunningen m.b.t. maatwerktrajecten. Dit past bij product 4.1.1. Energie Infrastructuur & Ruimtelijke Inbedding en Verduurzaming Industrie en bedrijventerreinen. Voor een totaal € 1,86 mln.. waarvan voor 2026 € 1,02 mln. en voor de jaren 2027 t/m 2029 € 0,28 mln.

Voortgang

Afwijkingen

Er is gewerkt aan het inzichtelijk maken van de producten (informatie, marktonderzoek en onderbouwingen) die nodig zijn om de PEM door te ontwikkelen tot een robuuste organisatie. Wij zijn daarvoor afhankelijk van de inzet van externe expertise, kennis en ervaring en beschikbaarheid daarvan op de arbeidsmarkt. Zonder deze inzet is het niet mogelijk om de PEM een stap verder te brengen. Er is geconstateerd dat wet- en regelgeving voor inzet van externe expertise complex van aard zijn en/of vertragend werken. Daarnaast staat de beschikbaarheid van interne capaciteit onder druk. De uitvoering van de opgave van de PEM -en daarmee ook de besteding van de financiële middelen- komt hierdoor ook onder druk te staan.

Financiële consequenties

Nieuwe eigen middelen

Bij PS-besluit van 7 november 2025 is ingestemd met het beschikbaar stellen van € 8,3 mln. uit de programmareserve energie voor de inrichting en uitvoering van de PEM, in onderstaande tabel is de programmering van dit besluit opgenomen. 

Voortgang

De voortgang binnen dit product verloopt volgens planning. Er zijn verschillende stappen gezet die bijdragen aan het behalen van de beoogde resultaten. In het kader van luchtkwaliteit is de jaarrapportage afgerond, waarin voor het eerst ook meetresultaten over ultrafijnstof zijn opgenomen. Hiermee wordt invulling gegeven aan de ambitie om luchtvervuiling steeds beter in beeld te brengen.

Tevens is het subsidieplafond voor de opruimkosten van drugsafval verhoogd. Hierdoor kunnen alle nog openstaande subsidieaanvragen uit 2025 worden gehonoreerd en krijgen betrokkenen duidelijkheid over de financiële afhandeling.

Een belangrijk onderdeel van de Actieagenda Industrie en Omwonenden van het Rijk was de gezondheidsverkenning rondom Chemelot, welke inmiddels is afgerond. In het verlengde van deze Actieagenda heeft de Provincie actief deelgenomen aan de eerste verkennende gesprekken om te komen tot pilots die gericht zijn op het verder verbeteren van de leefomgeving voor omwonenden. 

Tot slot is de nazorgheffing ontvangen voor de voormalige stortplaatsen in Schinnen en Weert. Met deze heffing, ter hoogte van € 4,9 miljoen, zijn de benodigde middelen geborgd voor de toekomstige nazorg van deze locaties.

Afwijkingen

De geluidproductieplafonds voor provinciale wegen vormen een nieuwe wettelijke taak waarvoor momenteel wordt gewerkt aan de implementatie. Deze nieuwe taak vraagt ook om structurele inzet van capaciteit en middelen om het systeem te beheren. Nu worden specifiek voor het inregelen van het monitoringssysteem middelen gevraagd. Voor de kosten van het structurele beheer zal te zijner tijd separaat een voorstel worden voorgelegd. 

Het ontwikkelen en beheren van een monitoringssysteem is, na gesprekken met ervaringsdeskundigen, complexer dan vooraf ingeschat. Hiervoor zal specialistische inhoudelijke kennis en (data-)technische ondersteuning nodig zijn. 

Financiële consequenties

Nieuwe eigen middelen

• Voor de uitvoering van de modulaire aanpak concretiserend milieubeleid stellen wij voor om de programmareserve energie in te zetten voor een bedrag van € 0,29 mln. De besteding van dit bedrag is als volgt:

1. analyse en advies vervoer gevaarlijke stoffen provinciale wegen, bedrag € 0,04 mln.;
2. ontwikkelen en stimuleren Stapeltool “Kwetsbaarheid en kansen in de stapeling van omgevingsfactoren, bedrag € 0,05 mln.;
3. pilots actieplan geluid, bedrag € 0,20 mln.

• Voor de implementatie van het monitoringssysteem GPP voor de provinciale wegen wordt een totaalbedrag van € 0,19 mln. gevraagd, verdeeld over de periode 2026-2030. Voor 2026 betreft dit een bedrag van € 0,04 mln.

Voortgang

Onze wettelijke taken worden uitgevoerd conform het vastgestelde VTH Uitvoeringsprogramma 2026 en de opdracht aan de ODZL 2026.

Daarnaast worden informatiesessies over onder andere natuuraspecten in de Omgevingswet georganiseerd voor alle Limburgse gemeenten. Dit om het kennisniveau bij gemeenten te vergroten en ze te attenderen op en te informeren over ieders taak- en rolverdeling hierbij. Daarnaast is, naar aanleiding van toezegging 9741, op 27 februari 2026 een technische informatiesessie over het dossier FUREC georganiseerd voor PS-leden, burgercommissieleden en fractiemedewerkers waarbij de motivatie en achtergronden van de GS-besluiten met betrekking tot de omgevingsvergunning FUREC nader zijn toegelicht.

Afwijkingen

Voor 2026 voorzien we dat de wettelijke termijnen voor vergunningverlening niet altijd gehaald zullen worden. Dit komt door de grote, niet voorziene hoeveelheid vergunningaanvragen, waardoor een achterstand in de afhandeling is ontstaan, door de complexe regelgeving zoals bijvoorbeeld rondom stikstof en wisselende rechtspraak. Daarnaast kampen we met capaciteitstekort door onder andere de krapte op de arbeidsmarkt.   

Financiële consequenties

Nieuwe eigen middelen

Ten aanzien van de 1e ontwerp-begrotingswijziging 2026 voor de RUD-LN vindt er in 2026 een incidentele ophoging van de provinciale bijdrage plaats, conform het PS-besluit van 06-02-2026. Dit betreft een incidentele bijstelling van € 0,01 mln. als  gevolg van de aangepaste deelnemersbijdrage. Deze verhoging wordt ten laste gebracht van het begrotingsresultaat 2026.

Overige bijstellingen

Een verschuiving van totaal € 1,86 mln.. waarvan voor 2026 € 1,02 mln. en voor de jaren 2027 t/m 2029 € 0,28 mln. van product 4.2.2. naar 4.1.1. Voor een nadere toelichting zie de tekst bij financiële consequenties onder product 4.1.1.