4. Nieuwe energie en leefmilieu

Energie infrastructuur & ruimtelijke inbedding 

Limburgs Energiefonds (LEF) 

In februari 2026 is het Statenvoorstel G-25-030 Herijking LEF 2026 behandeld en in maart 2026 lag het Statenvoorstel G-26-001 Aanpassen voorwaarden en zekerheidsstelling Mijnwater in de Staten. Met de uitvoering van beide Statenvoorstellen is inmiddels een start gemaakt.

Naar aanleiding van G-25-030 is de aandeelhouderslijn vastgesteld in de Algemene Vergadering van Aandeelhouders (AvA). Daarnaast is uitvoering gegeven aan toezegging 9743 door aan Rebel opdracht te verstrekken voor het opstellen van een nieuw format voor de voortgangsrapportage (VGR) van het LEF.

Ten aanzien van Mijnwater zijn de voorwaarden van de agio-overeenkomst aangepast. Tevens is de rapportage van Mijnwater in overeenstemming gebracht met de hierover gemaakte afspraken. Daarnaast zijn gesprekken gestart met het LEF en Enpuls over de ontvlechting van Mijnwater uit het LEF.

Verduurzaming Industrie en bedrijventerreinen 

De uitvoering van de maatwerkaanpak voor de industrie verloopt conform de ingezette koers. Deze aanpak is gericht op de versnelde verduurzaming van de industrie door afspraken over aanvullende CO2-reductie, bredere verduurzamingskansen en andere maatschappelijke opgaven, zoals stikstofreductie en verbetering van de luchtkwaliteit. In Limburg zijn diverse bedrijven actief betrokken bij de maatwerktrajecten; met enkele bedrijven zijn een Expression of Principles en een Joint Letter of Intent ondertekend, en met Cosun is een bindende maatwerkovereenkomst gesloten. Provincie Limburg is mede-ondertekenaar van deze maatwerkovereenkomsten. De maatwerktrajecten zijn complex, kennen een meerjarig karakter en vragen specialistische en fluctuerende inzet van de Omgevingsdienst Zuid-Limburg (ODZL). De voortgang van de uitvoering is daarbij mede afhankelijk van het aantal en de complexiteit van de vergunningaanvragen bij de ODZL voor verduurzamingsprojecten.

Op het budget voor de decentralisatie-uitkering (DU) Versterking vergunningverlening maatwerkaanpak wordt in 2026 naar verwachting € 0,20 mln. ingezet. Dit is gebaseerd op de huidige inschatting van de ODZL. Zie nadere toelichting hierboven. 

Bij PS besluit van 20 maart 2026 is een dotatie aan de risicoreserve Sturing in Samenwerking (SiS) van € 0,85 mln. ingesteld voor een nieuw te verstrekken garantstelling aan Enexis. Hiermee kreeg Enexis zekerheid van de Provincie, zodat de toegekende Joint Transition Mechanism subsidie aan Mijnwater kon worden uitbetaald. Recent is evenwel gebleken dat deze provinciale garantstelling niet zal worden geëffectueerd. Daarmee is de dotatie niet langer vereist. De formele bijstelling van de totale risicoreserve SiS verloopt via de reguliere P&C-cyclus via de jaarrekening 2026. Vooruitlopend hierop, wordt dit via deze Najaarsrapportage kenbaar gemaakt. 

PEM pijler 1: energiegemeenschappen 

In het licht van de - Gewijzigde Motie 3228 Hendrikx c.s. inzake Instellen klankbordgroep PEM heeft inmiddels een tweede klankbordgroep bijeenkomst plaatsgevonden. De klankbordgroep is betrokken bij de nadere uitwerking van de PEM en is gevraagd te reflecteren op de ingezette ontwikkelrichting.   

In het tweede kwartaal van 2026 is concreet aan de slag gegaan met het ondersteunen van de geselecteerde prioritaire pilots, zodat zij zich zo snel mogelijk kunnen ontwikkelen tot volwaardige energiegemeenschappen. Daarnaast worden ook de niet-prioritaire pilots ondersteund door het aanbieden van haalbaarheidsonderzoeken naar energiegemeenschappen. 

PEM pijler 2: Verduurzaming gebouwde omgeving 

In juni 2026 is gestart met de uitvoering van de pilotregeling ‘Provinciale Energiediensten Maatschappij pilot voor versnelling woningisolatie’. Deze regeling is gericht op de verduurzaming van 1.000 woningen in het kader van de aanpak van energiearmoede, te beginnen in de regio Peel en Maas. Daarna volgen de regio’s Parkstad en Noord-Midden Limburg.

Ontzorgingsprogramma Maatschappelijk Vastgoed  

Het Ontzorgingsprogramma Maatschappelijk Vastgoed verloopt conform planning en levert concrete resultaten op, zoals gemeld in de mededeling van de portefeuillehouder. Via vier gecontracteerde partijen worden kleine eigenaren van maatschappelijk vastgoed in Limburg integraal ondersteund bij de verduurzaming van hun gebouwen. De bekendheid van het programma is vergroot via de campagne Limburg Bespaart en door samenwerking met gemeenten en maatschappelijke partners. Op basis van de huidige voortgang is de verwachting dat de beschikbare specifieke uitkering volledig en doelmatig wordt ingezet voor het realiseren van de programmadoelstellingen. Daarnaast beschikt Limburg vanaf het derde kwartaal van 2026 over een provinciaal fonds van € 5,6 mln. voor de verduurzaming van maatschappelijk vastgoed, waarmee maatregelen uit het ontzorgingstraject kunnen worden gefinancierd en uitgevoerd (gewijzigd Statenvoorstel G-26-016). 

Ontzorgingsprogramma MKB  

Het Ontzorgingsprogramma MKB, gestart op 1 mei 2025, laat een positieve ontwikkeling zien. Inmiddels zijn 43 subsidieaanvragen verleend. Mede dankzij de campagne Limburg Bespaart wordt de regeling goed benut door adviseurs en ondernemers. De regeling ondersteunt bij de verduurzaming van de bedrijfsvoering en het vastgoed. In samenwerking met MKB-Limburg en gemeenten wordt ingezet op een groter bereik. Daarbij worden eind 2026 ook collectieve of gebundelde aanvragen van gemeenten verwacht. Op basis van de huidige realisatie is de verwachting dat na afloop van de initiële looptijd middelen beschikbaar blijven. Hierdoor ontstaat, in overleg met het Rijk, ruimte om het programma te verlengen met behoud van de huidige doelstellingen, in samenhang met het onderdeel bedrijventerreinen binnen de SPUK Bedrijfsmatig Vastgoed.

Warmtenet Zuid-Limburg 

De bij de Voorjaarsnota eerder gemelde afwijking in relatie tot druk op de uitvoering en bestedingen, als gevolg van complexiteit qua regelgeving en capaciteitsgebrek, is nog steeds actueel. Er wordt verwacht dat de bestedingen van de PEM middelen in 2026 daardoor lager zullen uitvallen. Om de continuïteit van de uitvoering van de PEM in 2026 en in 2027 te borgen, wordt het budget bijgesteld. Dit wordt gedekt via de ontvangen Rijksmiddelen de SPUK CDOKE. Deze middelen zijn opgenomen onder product 4.1.1.

PEM Pijler 1: Energiegemeenschappen 

De afgelopen periode zijn intensieve gesprekken gevoerd met partijen op de markt om de al eerdere voorziene en geïnventariseerde investeringsbehoefte (Statenvoorstel PEM 2025) te concretiseren. TNO is in opdracht van de Provincie Limburg, in nauwe samenwerking met de provincie en betrokken partijen in het veld, gestart met een nadere verkenning van de marktbehoefte ten aanzien van de PEM. Ook hebben inmiddels twee klankbordgroep bijeenkomsten PEM plaatsgevonden, waarvan de bevindingen worden meegenomen in de verkenning. Deze verkenning richt zich op het verkrijgen van verdiepend inzicht in de huidige en toekomstige marktvraag en op de vertaling daarvan naar een realistisch en robuust meerjarenplan voor de PEM. Daarbij wordt expliciet aandacht besteed aan de inhoudelijke koers, de uitvoerbaarheid, de organisatie en de financiële houdbaarheid. Op basis hiervan wordt gewerkt aan een toekomstbestendige positionering van de PEM.

Initieel voorziene investeringscasussen, zoals benoemd in het Statenvoorstel PEM 2025, zijn naar nu blijkt, nog niet rijp genoeg, dat heeft invloed op de wijze waarop de financiële middelen kunnen worden ingezet. Als gevolg daarvan blijven de uitgaven op dit moment achter. Echter zijn er andere mogelijkheden om de middelen op een actieve wijze aan te wenden, zodat deze alsnog zo snel mogelijk kunnen bijdragen aan een versnelling van de energietransitie in het kader van de ontwikkeling van energiegemeenschappen. Op korte termijn volgt een nadere toelichting op de concrete uitvoering van de PEM. 

 PEM Pijler 2: Verduurzaming Gebouwde Omgeving 

De pilotregeling voor de verduurzaming van de eerste 1.000 woningen is inmiddels van start gegaan in de eerste regio. De regeling heeft als bijzondere component een ontzorgingstraject dat erop gericht is om ‘achter de voordeur’ te komen bij de meest kwetsbare huishoudens. Deze huishoudens zijn zelf niet in staat de weg naar subsidies te vinden. Daarom is aan de voorkant niet goed in te schatten, hoe snel de uitputting van het subsidiebudget zal verlopen. Dit heeft mogelijk effect op de voorziene besteding. 

De voortgang binnen dit product verloopt grotendeels volgens planning. Er wordt uitvoering gegeven aan de wettelijke taken binnen de wettelijke/afgesproken termijn en budget. Daarnaast zijn geplande acties uit de modulaire aanpak concretiserend milieubeleid in uitvoering. Van de geplande 29 acties uit de modulaire aanpak concretiserend milieubeleid, zijn er momenteel 15 afgerond en 14 nog in uitvoering. De totale aanpak is naar verwachting eind 2027 voltooid. Er zijn verschillende stappen gezet die bijdragen aan het behalen van de beoogde resultaten.

Luchtkwaliteit & ZZS

In het kader van luchtkwaliteit is opdracht verleend om de blootstelling aan luchtverontreiniging in Limburg in beeld te brengen. De resultaten worden medio 2027 verwacht. Hiermee wordt invulling gegeven aan de ambitie om de luchtkwaliteit steeds beter in beeld te brengen.

Vanuit de ambitie om de uitstoot van Zeer Zorgwekkende Stoffen te reduceren, hebben we de ODZL gevraagd om de bedrijven die nog geen Vermijdings- en Reductieplan hebben ingeleverd aan te schrijven. Hier heeft de ODZL gevolg aan gegeven. Op deze wijze bespoedigen we de inzet op minimalisatie.

Een belangrijk onderdeel van de Actieagenda Industrie en Omwonenden van het Rijk was de gezondheidsverkenning rondom Chemelot, die inmiddels is afgerond. Als vervolg daarop start het Rijk met pilots gericht op beter meten en op versterking van de positie van de GGD. Wij hebben ons hiervoor aangemeld. Voor de pilot beter meten zijn we geselecteerd en over de GGD-pilot zijn we met het Rijk in gesprek. 

Geluid 

De pilot innovatieve geluidmaatregelen is in uitvoering. Er is een verkenning uitgevoerd naar mogelijkheden voor pilots voor innovatieve geluidmaatregelen langs provinciale wegen. Voor de toepassing van een geluiddiffractor gecombineerd met een aanrijbeveiliging wordt technische haalbaarheid en betaalbaarheid uitgewerkt. Bij een positieve uitkomst wordt draagvlak in de omgeving geïnventariseerd, een plan voor de monitoring en evaluatie van effecten uitgewerkt en volgt de realisatiefase (medio 2027).

Afval & omgevingsveiligheid 

De landelijke evaluatie van de pilot voor het stellen van financiële zekerheid is afgerond en is uw Staten op 16 juni 2026 toegezonden.

Omgevingsveiligheid 

Tevens heeft het eerste Bestuurlijke Overleg Veiligheid plaatsgevonden op basis van de afspraken opvolgend op het convenant 'Voor een veilige ontwikkeling van Chemelot en haar omgeving' (2023-2025). Op deze wijze worden de gemaakte bovenwettelijke afspraken m.b.t. integrale veiligheid geborgd.

Er is een opdracht verleend om een analyse uit te voeren naar het vervoer van gevaarlijke stoffen over provinciale wegen om zo beter risico-inschattingen te kunnen maken. De uitkomsten van deze analyse zullen medio 2027 worden opgeleverd.

Luchtvaart

Tot slot zijn we gestart met een pilot om drones meer ruimte te geven bij het opstijgen en landen buiten luchthavens om zo de regeldruk te verminderen.